Gastcolumn Leo Lucassen

Gastcolumn: Hoezo, massa-immigratie?

De term ‘massa-immigratie’ zegt meer over degenen die deze term in de mond nemen dan over de realiteit, betoogt gastcolumnist Leo Lucassen.

Poolse arbeidsmigranten bij hun woning op een recreatiepark in Oss. Beeld anp

Een van de schrikbeelden die Thierry Baudet de kiezer afgelopen weken voorhield, was dat van de ‘massa-immigratie’ die Nederland, en Europa, zou bedreigen. Wat de voorman van het Forum voor Democratie daar precies mee bedoelde, bleef echter onduidelijk. Moeten we de Duitsers ook meetellen, Amerikanen, Polen, of gaat het hem alleen om degenen die onze prachtige Europese cultuur naar zijn mallemoer zouden helpen? Oftewel, is ‘massa-immigratie’ een codewoord voor moslims en Afrikanen? In het licht van zijn bespiegelingen over het ‘boreale’, blanke Europa, lijkt hij vooral het laatste te bedoelen. 

Doembeeld

Afgezien van de introductie van deze verhullende extreem-rechtse term, is Baudet overigens niet bijster origineel. De uitvinder van de term ‘massa-immigratie’ binnen de Nederlandse context is namelijk Geert Wilders, die daar zo’n vijftien jaar geleden mee begon te schermen. In de aanloop naar de verkiezingen van 2010 werd Wilders niet moe om ons dit doembeeld voor te houden, waarbij hij expliciet de ‘niet-westerse’ immigrant op het oog had, waarachter uiteraard de moslims schuilgingen. Ook waar het ging om de aantallen was Wilders aanzienlijk preciezer, namelijk tenminste 25 duizend netto per jaar. Interessant genoeg werd dat aantal destijds bij lange na niet gehaald. Kijken we naar het jaarlijks migratiesaldo (immigratie minus emigratie) in de jaren 2002-2007, dan vertoont dat enige jaren zelfs een negatief resultaat, om daarna weer langzaam uit het dal te klimmen. 

Het aantal asielzoekers bereikte, na de hoge aantallen in de jaren negentig, een dieptepunt en de gezinshereniging van Turken en Marokkanen was zo goed als opgedroogd. Voor de stemmingmakerij over ‘massa-immigratie’, waaraan destijds ook andere partijen, zoals Rutte’s VVD meededen, maakten die feiten niet uit. Het bekte lekker en appelleerde aan (en stimuleerde) gevoelens van onbehagen over immigratie die zeker na Fortuyn en de moord op Theo van Gogh, sterk waren toegenomen.

Waar Wilders duidelijk was in zijn definitie van ‘massa-immigratie’, maar de feiten een andere taal spraken, is dat bij Baudet precies omgekeerd. Want sinds 2013 is het positief migratiesaldo weer fors gegroeid, van 19.000 tot zo’n 87 duizend in het afgelopen jaar. En ook dit jaar stevenen we op vergelijkbare aantallen af. Nu kun je om allerlei redenen bedenkingen hebben bij deze ontwikkeling: het wordt nog drukker, zeker in de Randstad, de toch al karige natuur wordt nog meer belast, er komen nog meer buitenlandse studenten etc. Maar dat zijn niet de apocalyptische visioenen waar Baudet en andere radicaal-rechtse politici ons bestoken. Hem gaat het, zoals reeds vermeld, om ‘hordes’ Afrikanen en moslims die vooral als asielzoekers de vermeende ‘omvolking’ een duwtje zouden geven.

Forse scheuren

Als we, for sake of the argument, echter even in zijn gedachtegang meegaan, dan trekken er al snel forse scheuren in zijn boreale bouwwerk. Zo zijn de aantallen asielzoekers sinds 2016 weer fors gedaald en blijkt het merendeel van de immigranten uit zijn geliefde blanke Europa zelf te komen. Van de 242.000 immigranten in 2018 (er vertrokken ook weer 155.000 mensen) kwam 60 procent uit Europa (inclusief Nederland), en minder dan 10 procent uit Afrika. Afgezien van zo’n 25.000 asielzoekers en nareizigers uit Afrika en Azië, ging het voor de rest voornamelijk om hoger opgeleide nieuwkomers uit alle delen van de wereld, inclusief de Amerika’s, op zoek naar werk of om te studeren.

De belangrijkste reden voor de sterke groei sinds 2014 is de gunstige economie. Daardoor is de vraag naar arbeid, zowel aan de onder- als de bovenkant van de arbeidsmarkt fors toegenomen. En met een open economie als de Nederlandse vertaalt zich dat onmiddellijk in toenemende arbeidsmigratie. Er is eenvoudigweg te weinig binnenlands aanbod om aan de vraag te voldoen. De werkloosheid is met 3,5 procent lager dan vóór de crisis in 2008 en degenen die momenteel geen werk hebben zijn lang niet altijd geschikt voor de specifieke vraag naar zowel lichamelijk zwaar (de kassen) als hooggespecialiseerd (ASML etc.) werk. 

Arbeidsmarkt

Waar het gaat om Oost-Europese arbeidsmigranten aan de onderkant van de arbeidsmarkt kan daar iets aan worden gedaan door werkgevers aan te pakken die via allerlei legale en illegale constructies buitenlandse arbeiders uitbuiten en misbruik maken van Europese en nationale regelgeving. Maar ook dan zal in economisch gunstige tijden de vraag het aanbod overstijgen. 

Anders gezegd, Nederland mag blij zijn dat er, ondanks het negatieve politieke en maatschappelijke klimaat over migranten, nog steeds zovelen bereid zijn hier de handen uit de mouwen te steken. De term ‘massa-immigratie’ zegt dan ook meer over degenen die deze term in de mond nemen dan over de realiteit. En als we het er dan toch over willen hebben, laten we dan duidelijk maken wat we daar mee bedoelen, duidelijk maken wie er achter de abstracte cijfers schuilgaan en vooral onze xenofobische hondenfluitjes thuis laten.

Leo Lucassen, Directeur Onderzoek van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis en hoogleraar aan de Universiteit Leiden, is deze maand gastcolumnist van de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.