Gastcolumn Ad Bergsma

Gastcolumn: Harteloos tweeten over het belang van liefde

Kan een waarachtig pleidooi voor meer liefde hardvochtig zijn? Ja, kijk maar naar de reactie op het overlijden van een zeventienjarig meisje in Arnhem, schrijft gastcolumnist Ad Bergsma.

Gelovige toeschouwers maken foto's van paus Franciscus in het Vaticaan, 6 januari 2019. Beeld AFP

Wijsheid komt vaak neer op het doorgronden van clichés. Een tegeltje is genoeg om iets heel belangrijks te melden. Een ‘extreem stabiel genie’ als president Trump kan met de lengte van een tweet goed uit de voeten om al zijn wijsheid te etaleren. Naar die wijsheid leven, blijft echter een uitdaging. Het tegeltje in de gang zegt ‘Van het concert des levens krijgt niemand een program’, maar toch laat ik mij steeds verrassen door de wisselvalligheden van het leven.

Zelfs de paus deelt zijn wijsheid met behulp van tweets. Van de week schreef hij: ‘Euthanasie en hulp bij zelfdoding zijn een verlies voor ons allemaal. We zijn ervoor om degenen die lijden nooit op te geven, om de hoop te herstellen en er voor ze te zijn.’ Dat is een prima boodschap, als de pers terecht concludeerde dat de aanleiding in Arnhem lag. Daar overleed een anorectisch meisje van 17, met een seksueel misbruikverleden en depressies. Zij leed voor haar gevoel ondraaglijk. Toch is zo’n jong persoon helpen sterven te radicaal. Dat kan alleen als je zeker weet dat het nooit meer goed zal komen. En van het concert des levens… De paus prefereert liefde terecht boven een onomkeerbare daad.

Toch denk ik dat de paus zijn boodschap beter had kunnen timen. Liefdevolle aandacht is een prachtig ideaal, maar het getuigt van weinig tact hierop wijzen nadat iemand is overleden. Deze timing verandert de aansporing tot medemenselijkheid in een onuitgesproken verwijt. ‘Als de mensen om dit meisje heen meer liefde hadden getoond, dan had dit misschien niet hoeven te gebeuren.’ Het liefdevolle cliché krijgt onbedoeld een hardvochtige ondertoon.

Persoonlijke en professionele moed

Net zo wezenlijk is dat de naasten en professionals dit meisje niet hebben geholpen te sterven, maar hebben geaccepteerd dat zij niet meer wilde eten. Hun ‘misdaad’ is dat ze geen geweld gebruikt hebben om haar tegen haar zin in leven te houden. Ze hebben onderkend dat dit meisje een stem heeft. Ze hebben persoonlijke en professionele moed getoond en zichzelf kwetsbaar gemaakt voor gemakkelijke verwijten en wereldwijd onbegrip.

De tweet van de paus plaatst de keuze voor het leven tegenover die voor de dood, het goed tegenover het kwaad. In de praktijk – die ik alleen ken uit de media – moet sprake zijn geweest van een hartverscheurende afweging tussen twee kwaden. De opmerking die dezelfde paus maakte over homoseksualiteit, zou meer recht hebben gedaan aan dit dilemma: ‘Wie ben ik om te oordelen?’. Terughoudendheid is liefdevoller dan oordelen in een tweet.

Schijnveiligheid

De ongelukkige tweet van de paus is illustratief voor een maatschappelijk verschijnsel. Het gemakkelijke oordeel achteraf dat iets niet had mogen gebeuren, leidt te vaak tot symboolpolitiek die wel schijnveiligheid biedt, maar die de situatie in de praktijk verslechtert. De opdracht liefdevolle zorg te leveren en moeilijke keuzes te maken, wordt aangevuld met de plicht vinkjes te zetten bij een geprotocolleerde handelswijze. De professional krijgt er bureaucratische plichten bij om te bewijzen dat er geen fouten worden gemaakt. Behandelingen zijn dan volgens de regels vaker perfect geslaagd, maar patiënten worden vaker tekort gedaan, al is het alleen maar door het toegenomen tijdgebrek. Zo goed mogelijk zorgen, lukt alleen als we moedig willen leven met onvolmaaktheid en onzekerheid.

Laat mij daarom afsluiten met mijn favoriete tegeltjeswijsheid over tegeltjeswijsheden van de filosoof John Kekes: ‘Een dwaas kan leren dezelfde dingen te zeggen als een wijs persoon, en ook bij de juiste gelegenheid. Het verschil is dat een wijs persoon deze dingen zal zeggen om toe te lichten wat hij doet, omdat hij het belang erkent van menselijke beperkingen en mogelijkheden, omdat hij in zijn daden gestuurd wordt door deze ideeën, en omdat hij tot een afgewogen oordeel komt in moeilijke zaken, terwijl de dwaas alleen maar clichés spuit.’ Een laatste toevoeging: ook een wijs persoon loopt het risico iets dwaas te tweeten.

Ad Bergsma is psycholoog en geluksonderzoeker. In de maand juni is hij gastcolumnist op volkskrant.nl/opinie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden