Gastcolumn Ad Bergsma

Gastcolumn: Geen piekervaring op ’s werelds hoogste berg

De file op de Mount Everest laat zien wat mis is met onze beleveniseconomie. Piekervaringen zijn niet te koop, aldus gastcolumnist Ad Bergsma.

File van bergbeklimmers op de Mount Everest op 22 mei dit jaar. Beeld AP

De Mount Everest is het decor van mijn jongensdromen. Mijn ouders namen me elke zomer mee op huttentochten door de bergen en wat ik op die tochten aan adrenaline tekortkwam, haalde ik in met een boek op de bank. Ik leefde mee met Reinhold Messner die de top voor het eerst zonder zuurstof beklom en met Hans Kammerlander die de top bijna op rende en vervolgens grotendeels naar beneden skiede.

De waaghalzen spelen diep. Wat ze op het spel zetten, staat in geen verhouding tot de winst die ze kunnen behalen. Zij verliezen zichzelf in een taak waarbij elke nieuwe stap opperste concentratie vraagt. De extreme omstandigheden, de uitputting en het levensgevaar maken de belevenis zeer intens. Ik schrik daarom niet meer van het nieuws dat dure uitrustingsstukken op de berg achterblijven, samen met hun eigenaar.

Toch geeft het nieuws dat klimmers nu in een rij over lijken kruipen om de top te halen, het ongemakkelijke gevoel dat hier iets niet klopt. Het ultieme avontuur lijkt dankzij de file op de wachtrij voor de achtbaan, waar iedereen geduldig wacht op de kick. Het spirituele avontuur lijkt aangevoerd te worden door rijke mensen die in de rij staan voor een vinkje op hun bucketlist.

Icoon beleveniseconomie

De foto van de file op de Mount Everest kan uitgroeien tot een icoon van onze beleveniseconomie, waarin niet producten centraal staan, maar de ervaringen die ermee samenhangen. Vrijwel iedereen zal het risico herkennen dat geplande hoogtepunten teleurstellingen opleveren. Voor mijzelf noem ik dat het Mona Lisa-effect, naar de eerste keer dat ik als 16-jarige door Parijs liep, samen met mijn zus. Onze acht uren in de lichtstad werden een race tegen de klok: Eiffeltoren, Arc de Triomphe, Montmartre, Sacré-Coeur en het Louvre. Binnen het Louvre zo snel mogelijk naar het beroemdste schilderij: de Mona Lisa. De bezoekers verdrongen zich rond dit werkje, zodat het moeilijk te zien was. Eigenlijk zag het er precies zo uit als het plaatje op de koektrommel van mijn moeder. Vink. Teleurgesteld liep ik het Louvre uit. Deze week staakte het personeel van het Louvre om bezoekers voor dit gevoel te behoeden.

Realiteit

De ultieme kunst of bergtop levert niet de allerfijnste ervaringen op. Een van de redenen is dat de realiteit niet altijd kan voldoen aan de torenhoge verwachtingen. Een tweede reden is dat spijt de kop opsteekt als je achteraf tot het inzicht komt dat je een betere keuze had kunnen maken. ‘Als ik de toppoging een dag eerder had gewaagd, had ik echt de overweldigende stilte van het meest mensvijandige plekje op aarde kunnen beleven.’

De kans op geluk is groter voor wie zoekt naar ervaringen die goed genoeg zijn. Loop eens een onbekend bergpad op. Je uitzicht zal niet zo Instagram-waardig zijn als die op de Mount Everest, maar je belevenissen krijgen wel de frisheid van de verrassing. Waarom zou je in de rij staan voor de hoogste berg van de wereld als je een puur avontuur kunt beleven op een van de ontelbare andere bergtoppen op deze wereld?

De foto van de file op de Mount Everest vertelt dat de ultieme beleving niet ontstaat dankzij uitzonderlijke omstandigheden. Meer alledaagse indrukken kunnen dankzij een open, nieuwsgierige waarneming een sterk gevoel van verwondering en schoonheid opwekken. Wie zijn verwondering traint, hoeft niet alles op het spel te zetten om te ervaren hoe broos en kostbaar het leven is.

Ad Bergsma is psycholoog en geluksonderzoeker. In de maand juni is hij gastcolumnist op volkskrant.nl/opinie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden