Gastcolumn

Gastcolumn: 'Er is nu nog net tijd om salarissen van leraren op peil te brengen'

Keer de dalende trend in de kwaliteit van het Nederlandse onderwijs voor het te laat is, betoogt gastcolumniste Rosa van Gool.

Leraren demonstreren voor meer salaris, 27 juni. Beeld anp

Als ik slam poetry voorbij zie komen - en dat is niet zo heel vaak - krijg ik altijd een wat ongemakkelijk gevoel. Het zal te maken hebben met de combinatie van dichterlijke pretentie, theatraliteit en mijn overontwikkelde neiging tot plaatsvervangende schaamte.

Toch raad ik u aan om, aan de vooravond van het nieuwe schooljaar, te kijken naar What teachers make, door Taylor Mali. Het gedicht schetst een situatie die elke leraar zal herkennen. De verteller staat op een verjaardagsfeest te praten met kennissen. Een succesvolle advocaat zegt: 'Het probleem met leraren is: wat kan een kind nou helemaal leren van iemand die ervoor heeft gekozen om leraar te worden? Je weet wat ze zeggen: those who can, do. Those who can't, teach.' En dan: 'Zeg eens eerlijk, Taylor, wat verdien jij nou eigenlijk?'

In werkelijkheid keek Mali op dat moment naar de neuzen van zijn schoenen en noemde hij zijn jaarsalaris (27.500 dollar). Twee weken later schreef hij het eloquente antwoord dat hij eigenlijk had willen geven. Mali doet geen moeite om zijn woede jegens de onbeschofte advocaat te verbergen, maar het is niet de verontwaardiging die het gedicht zo sterk maakt.

De verontwaardiging van veel leraren over hun onderwaardering is, ook in Nederland, welbekend. Hoe terecht zij ook mag zijn, die verongelijktheid lijkt er soms - mede door eindeloze herhaling - vooral voor te zorgen dat ook leraren zelf gaan geloven dat hun baan niets waard is.

Edel beroep

De kracht van Mali's tekst schuilt juist in zijn optimisme over wat een leraar vermag:
(...) You want to know what I make? I make kids wonder
I make them question.
I make them criticize.
I make them apologize and mean it.
I make them write.
I make them read, read, read.
I make them spell definitely beautiful, definitely beautiful, definitely beautiful
over and over and over again until they will never misspell
either one of those words again. (...)

Een paar weken geleden schreef de hoofdredacteur van deze krant over zijn oude geschiedenisleraar en hoe diens passie voor het Oostblok zijn keuze voor de studie Russisch mede had geïnspireerd. 'Het is een edel beroep,' concludeerde de hoofdredacteur, en dat is waar, maar lijkt ook verdacht veel op het cliché van het leraarschap als roeping; een dooddoener waarmee leraren die betere voorwaarden eisen nogal eens worden afgescheept.

Wie het onderwijs in gaat, kiest er zelf voor zich op te offeren als martelaar voor een nobele zaak, is de impliciete boodschap. Mali's positiviteit en trots is ook daarom een verademing. Na het succes van What teachers make schreef hij een gelijknamig boekje, met als ondertitel In praise of the greatest job in the world.

Economische vruchten

Leraren hebben een beroep dat hen - als het goed is - veel plezier en voldoening geeft, en zijn bovendien van enorm belang, niet alleen op individueel en maatschappelijk niveau, maar ook als fundering onder de veelgeprezen Nederlandse kenniseconomie. Dat leraren zelf, doordat ze aan het begin van de keten staan, de economische vruchten van hun werk niet direct te zien krijgen, wil niet zeggen dat die er niet zijn. Ironisch genoeg zullen we deze verdiensten waarschijnlijk pas echt op waarde gaan schatten als de kwaliteit van ons onderwijs, en daarmee het opleidingsniveau, door het grote lerarentekort gaat kelderen.

Vooralsnog behoort het Nederlandse onderwijs tot de wereldwijde top-tien, maar de laatste jaren is een dalende trend ingezet. Er is nu nog net tijd om de put te dempen voordat het kalf definitief verdrinkt, bijvoorbeeld door de salarissen van basisschoolleraren op peil te brengen. Dat kost minder dan vier Joint Strike Fighters, dus daarmee houden we nog 33,6 gloednieuwe gevechtsvliegtuigen over.

Een andere maatregel, die niet veel geld hoeft te kosten maar wel om een intelligent plan vraagt, is het terugbrengen van het aantal te geven lesuren per docent. Minder uren staan niet per se gelijk aan lagere kwaliteit: in Finland, steevast hoog op de onderwijsranglijst, krijgen kinderen 800 uur les per jaar, tegenover onze heilige 1040-urennorm.

Oorverdovende kritiek

Ook de universitaire lerarenopleiding - waarop al jaren oorverdovende kritiek klinkt - kan zonder grootse investeringen verbeterd worden. Nu moeten studenten zich vooral bezighouden met zaken als statistiek en onderwijskundige onderzoeksmethoden, terwijl zij juist snakken naar concrete handvatten. Breng deze verplichte opleiding terug tot een vakdidactische, praktijkgerichte training en investeer het vrijgekomen geld in extra begeleiding door ervaren collega's.

Vanaf komende week ben ik echt leraar: ik verwacht dat het werk zeker mooi, maar ook zwaar zal zijn. Mocht ik in de loop van dit jaar de juristen in mijn omgeving beginnen te benijden, dan lees ik mijn favoriete woorden uit Mali's gedicht nog eens na: (...) definitely beautiful, definitely beautiful, definitely beautiful / over and over and over again.

Rosa van Gool is classica en schrijft voor De Gids en deFusie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.