GastcolumnAgnes Cremers

Gastcolumn: De canon zou geen wedstrijd moeten zijn

Gastcolumnist Agnes Cremers.Beeld Merlijn Doomernik

In een vorig leven was ik geschiedenisdocent. Toen ik eens met een brugklas de democratie van Athene besprak, gingen we ook na wie er allemaal niet mochten stemmen: een groot deel van de mannen en alle slaven en alle vrouwen. Dat laatste maakte indruk op een bijdehand leuk meisje, vooraan in de klas. Ze stak haar vinger op: ‘Maar toen kwam Aletta Jacobs en toen kregen ze kiesrecht’. 

Wat kort door de bocht, maar mooi dat zij ad rem een historisch figuur aan dit thema kon koppelen. Ik moest hier weer aan denken omdat de afgelopen twee weken in het teken stonden van de nationale historische spelen: de canon van de Nederlandse geschiedenis. Mijn collega en ik werkten mee aan de publieksteksten. Het was spannend hoe de canon zou vallen. Maar een nationaal debat over wie onze échte historische lichtpunten zijn, is ook vermakelijk.

De Telegraaf stond al in de startblokken. De vorige canon was behoorlijk wit en mannelijk, dus de kans dat dit zou veranderen was aanwezig. Zou Michiel de Ruijter er bijvoorbeeld nog wel in staan? Hij was elders immers al bijna van z’n sokkel gedonderd. Dat bleek mee te vallen. ‘‘Vadertje’ Drees niet meer in geschiedeniscanon’, kopte de krant. De Telegraaf ontfermde zich zo over een gevallen PvdA’er – dat is niet alledaags.

‘De Kom en Klompé krijgen een plekje’ stond er verder in rood gemarkeerd bij. Daar zat dus de pijn. Als het gaat om vrouwen of mensen van kleur vallen al snel woorden als ‘politiek correct’ of ‘identiteitspolitiek’. Ook in de Volkskrant. Alsof de Klompé’s en de De Koms van de geschiedenis weinig betekend kunnen hebben en alleen op het erepodium komen om de gemarginaliseerden een beetje uit het slop te trekken. Hoe durven ze ver na hun dood omhoog te klimmen?

Maar Marga Klompé, die daadwerkelijk Drees’ plek heeft ingenomen, was gepromoveerd in de wis- en natuurkunde, actief in het verzet, de eerste vrouwelijke minister en de architect van onze verzorgingsstaat. Een soort vroege Angela Merkel: je kan het minder treffen, zou je denken. En Anton de Kom organiseerde een intellectueel en activistisch verzet tegen de koloniale autoriteit. Zijn boek Wij slaven van Suriname uit 1934 is nog steeds relevant. Daarnaast was Anton de Kom ook actief in het verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het werd zelfs zijn dood.

Deze minder bekende verhalen zijn zeer welkom in het geschiedenisonderwijs. Verder is de canon niet leidend of verplicht. Niemand zet docenten een mes op de keel om die vijftig vensters over te dragen. Sterker nog: Willem Drees vliegt nu echt niet zomaar de geschiedenisboeken uit.

Terug naar Aletta. Zij staat ook in de canon, en werd door mijn brugklasser en vele anderen direct gekoppeld aan het vrouwenkiesrecht. En terecht natuurlijk. Maar het kan ook geen kwaad om onze eerste radicaal feminist Wilhelmina Drucker deze positie te geven. Als dochter van een alleenstaande naaister haalt zij het heersende cliché onderuit dat de eerste golf Nederlandse feministen allemaal dames van stand waren. Ze was een pionier: ze sprak – met een Amsterdamse tongval – als eerste voor een groot publiek over vrouwenkiesrecht, nam de bekogeling met rotte appelen voor lief, en was in 1893 de oprichter van de Vereeniging van Vrouwenkiesrecht. Haar hele leven stond in het teken van de vrouwenzaak en ze riep haar collega feministen al vroeg op om de straat op te gaan. Later werden de Dolle Mina’s naar haar vernoemd. ‘May be called the mother of feminism in Holland’, is te lezen in een Londense brochure uit 1899. Maar zo herinneren we haar niet.

Jacobs had haar branding ook beter op orde dan Drucker. Jacobs zette zichzelf al tijdens haar leven in de schijnwerpers met vele portretten en haar memoires. Drucker was meer van het type niet-lullen-maar-poetsen. Dat had overigens niets te maken met bescheidenheid. Ze schreef jarenlang haar politieke tijdschrift ‘Evolutie’ vol, maar ze was wars van zelfverheerlijking. Met zo’n houding kom je moeilijker in het overzicht van de Nederlandse geschiedenis. Eigenlijk had Drucker dus niet misstaan in de canon. Maar om Jacobs er nou uit te gooien? Het laat zien hoe moeilijk het is om de gehele Nederlandse geschiedenis in vijftig vensters te proppen. Het zou eigenlijk geen wedstrijd moeten zijn.

Agnes Cremers is historica. Ze is mede-eigenaar van bureau Van Gisteren en platform F-site. Daarnaast is ze werkzaam voor Bureau Clara Wichmann.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden