gastcolumn Nico Keuning

Gastcolumn: Bekort hbo met een jaar en schuif geld door naar basisonderwijs

Voeg de stage en stageopdracht samen tot één half jaar en schaf de scriptie af. Laat de studenten hun opdracht presenteren met alle mogelijke moderne digitale middelen, stelt gastcolumnist Nico Keuning voor.

Hbo-studenten kijken naar een presentatie op een laptop, 2004. Beeld Joost van den Broek / de Volkskrant

In het onderwijs, van basisschool tot universiteit, wordt geklaagd over te hoge werkdruk en te weinig geld. Er is ‘vier miljard’ nodig. Meer geld voor onderwijs wordt maar al te vaak als oplossing van de problemen beschouwd, maar een goede analyse en reorganisatie van de inrichting van het onderwijs zouden al heel veel geld kunnen opleveren. Zo kan zonder kwaliteitsverlies de studie in het hbo met een jaar verkort worden. Het mes snijdt aan twee kanten: minder studieschuld voor studenten en de opbrengst uit het hbo kan worden doorgeschoven naar het basisonderwijs waar geld voor leerkrachten en ondersteuning keihard nodig is.

Aanvankelijk was hoger beroepsonderwijs een tweejarige opleiding. Twee jaar Handelsdagschool. Wie naar de universiteit wilde, knoopte er een (derde) jaar 5 hbs aan vast. De kweekschool werd na de Mammoetwet van 1968 tweejarig (drie jaar inclusief hoofdakte). Met de invoering van de ‘hogescholen’ in 1986 werden deze en andere hogere beroepsopleidingen vierjarig. Het huidige hbo kent een halfjarige stage en een halfjarige ‘afstudeeropdracht’ (de scriptie). Voor de afstudeeropdracht voert de student een opdracht uit in samenwerking met een bedrijf of organisatie. In feite een veredelde tweede stage, waarbij de student onder begeleiding van de opdrachtgever en docent onderzoek doet. Ook besteedt de student een half jaar (semester) aan een ‘minor’: een studiemodule die aan de eigen hogeschool of aan een andere hbo-instelling in Nederland of in het buitenland gevolgd kan worden. Als de student voor een externe minor kiest, blijft er tweeënhalf jaar van de major, de opleiding aan de eigen hogeschool, over.

Derde jaar als hoofdfase

De student is door de stage en de afstudeeropdracht een jaar van de opleiding actief in het bedrijfsleven, terwijl de opleiding in de laatste twintig jaar al zodanig is aangepast dat vanaf het eerste jaar alle projecten gericht zijn op de beroepspraktijk. Natuurlijk, het hbo is een beroepsopleiding, maar om een beroep te kunnen uitoefenen, om goed onderzoek te kunnen doen, om de Nederlandse taal en een vreemde taal (Engels, Duits, Frans, Spaans, Chinees) te beheersen, te kunnen rekenen, analyseren, interpreteren en concluderen, moet je eerst veel leren.

De oplossing ligt voor de hand: na een intensieve basisopleiding van twee jaar stromen studenten met voldoende studiepunten door naar het derde en laatste studiejaar, de hoofdfase, waarin zij een minor volgen en stage lopen, als springplank naar de beroepspraktijk, of naar de universiteit. De stage en afstudeeropdracht worden samengevoegd, waardoor de student zijn specifieke belangstelling kan uitleven aan de hand van een casus in de beroepspraktijk. Naast deze driejarige opleiding is er voor de student nog genoeg te leren; de context van school, stad en samenleving biedt daartoe vele mogelijkheden.

Stuwmeer van vertraagde studenten

De afstudeeropdracht vormt nog een extra aandachtspunt om te kunnen bezuinigen. De student moet zijn bevindingen van de opdracht verwerken in een goed gestructureerde, helder beargumenteerde en duidelijk leesbaar en foutloos geschreven scriptie. Maar in het algemeen wordt de student in de opleiding nauwelijks geleerd hoe je een scriptie moet schrijven. In sommige gevallen blijkt zelfs de scriptiedocent niet in staat zo’n paper van veertig pagina’s te lezen, te beoordelen en de student doelgerichte adviezen te geven.

De scriptie creëert aldus een stuwmeer van studenten die studievertraging oplopen; de studie loopt uit naar vijf, soms zes jaar, waardoor zowel de hogeschool als de student op enorme kosten worden gejaagd. Er zijn andere manieren om de afstudeeropdracht te beoordelen, in samenwerking met de opdrachtgever uit het bedrijfsleven. Bijvoorbeeld door het eindresultaat van de opdracht te beoordelen. En door de student zijn opdracht te laten presenteren met behulp van alle mogelijke moderne digitale middelen.

Na competentie geldt ‘reflectie’ als de nieuwe kwaliteitseis voor de student. Er wordt verwacht dat hij kritisch naar zichzelf en de studie (terug) kan kijken. Het is de hoogste tijd dat de minister, bestuurders, managers en docenten ook eens heel kritisch naar het huidige hbo-onderwijs kijken, het systeem doorlichten en het vervolgens verbeteren door de studie met een jaar in te korten. Zonder kwaliteitsverlies is er veel te winnen. Minder studieschuld voor studenten, minder werkdruk voor docenten en veel bespaard geld dat als nieuwe impuls naar het basisonderwijs wordt overgeheveld. Het fundament van de samenleving.

Nico Keuning is neerlandicus, gastdocent en biograaf, en deze maand gastcolumnist voor volkskrant.nl/opinie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.