opiniethomas von der dunk

Gaan de Verenigde Staten de kant op van de republiek van Weimar?

De blanke Amerikanen die op Trump stemden, laat de morele afbraak van hun natie kennelijk koud, evenals zijn leugens, zijn oproepen aan knokploegen om paraat te zijn. Met zo'n houding van de burgerij kon Hitler de Weimarrepubliek een kopje kleiner maken, waarschuwt Thomas von der Dunk.

De Proud Boys, een extreem-rechtse club, waarvan de leden Donald Trump als hun held zien, op een bijeenkomst in Portland.Beeld Hollandse Hoogte / Redux Pictures

Als Joe Biden straks inderdaad president wordt, zijn het de zwarte Amerikanen die Amerika hebben gered. Zou de meerderheid van de blanken haar zin hebben gekregen, dan was de wereld opnieuw opgescheept met een man die de democratie in zijn land ondergeschikt maakt aan zijn ego.

Daarmee kan ook de minstens tot Kennedy teruggaande theorie in de vuilnisbak dat kiezers iemand kiezen, met wie ze graag een biertje zouden drinken - een Mister Nice Guy, de ideale schoonzoon. Wel, als mij iets is opgevallen aan al die straatinterviews met fanatieke Trump-adepten, dan wel dat ook van hen niemand graag met hem een biertje tapt. Wat heel goed navoelbaar is, want de zittende president is niet alleen die luidruchtige oom die op een verjaarspartij voortdurend opschept hoe ge-wel-dig hij wel niet is, maar bovendien ook denigrerende grappen over de vrouwelijke familieleden maakt, zo niet handtastelijk wordt.

Pussy? Nee, beleid

De man zelf is inderdaad soms vreselijk, zo haastten zich nogal wat Republikeinse dames om voor de camera te zeggen, voordat iemand mocht denken dat ze dolgraag door Trump bij hun pussy zouden worden ge-grabbed. Nee: ze kozen hem vanwege zijn beleid. Je zou dat als een blijk van volwassenheid kunnen beschouwen - niet de poppetjes maar de inhoud - ware het niet dat ook dat 'beleid' grotendeels vreselijk is, van corona tot klimaat.

Eindelijk een politicus die zijn beloften nakomt - dat was ook iets wat we vaak te horen kregen. Dat is inderdaad deels waar, zij het deels ook nadrukkelijk niet. Die banen terug uit China, die muur met Mexico: dat schiet nog niet op. De belabberde infrastructuur: niets aan gedaan. Op de ge-wel- di-ge vervanging voor Obamacare wachten we nog steeds. Drain the swamp??? Nooit, werkelijk nooit, heeft het moeras zo smerig gestonken als met de Trump-clan er middenin, die van het Witte Huis een warenhuis voor Trumpprullaria heeft gemaakt.

Aartsreactionaire rechters

De belangrijkste wèl gehouden belofte: het benoemen van aartsreactionaire rechters. Dat was ook een makkie, met een tot slaaf gemaakte meerderheid in de Senaat en liefst drie vrije zetels in het Hooggerechtshof. En hij heeft natuurlijk weer eens de belastingen voor de rijken en de superrijken verder verlaagd. Verder is hij vooral goed gebleken in het kapot maken van instituties door onafhankelijke wetenschap, rechtspraak en journalistiek te belasteren. Zijn kiezers laat die morele afbraak kennelijk koud. En voor al zijn leugens geldt dat ook.

De Republikeinen hebben niet zozeer geprobeerd om kiezers voor zich te winnen, als wel om te verhinderen dat andermans kiezers konden stemmen - door stemlokalen in zwarte wijken te sluiten, door het postverkeer te ontwrichten, door nu te verhinderen dat hun stemmen conform de wet alsnog worden geteld.

Antidemocratisch

Dat maakt de Republikeinse partij tot een antidemocratische organisatie - en het verbaast mij dat geen journalist dit dinsdag eens al die Trumpkiezers, die op de Nederlandse tv uitvoerig geïnterviewd werden, heeft voorgehouden, die onnozele voorzitster van Republicans Abroad Nederland Renee Nielsen op de eerste plaats.

Zeker: Trump is als een der weinige Amerikaanse presidenten voor de verandering eens niet zelf een oorlog tegen een ander land begonnen. Maar gezien zijn ondermijning van het verkiezingsproces met op niets gebaseerde insinuaties - ‘als ik niet win, is er gefraudeerd’ - neemt hij een burgeroorlog binnen de Verdeelde Staten van Amerika op de koop toe, als hij denkt die te kunnen winnen.

Bovenal is het nakomen van verkiezingsbeloften geen verdienste als het verwerpelijke beloften zijn. Bij alle verschillen - want nee, met Trump dreigt geen Holocaust en een Derde Wereldoorlog is hij ook niet van plan - doet zijn doelbewuste pogen om het democratische systeem in diskrediet te brengen denken aan de laatste jaren van de Weimarrepubliek. Ook daar keken toen, net als nu de Republikeinen, veel conservatieven willens en wetens een andere kant op.

Hitler

En ook Hitler hield zich in de jaren dertig aan veel beloften, en dat maakte hem bij zijn evenzeer met laster over politieke tegenstanders gehersenspoelde aanhang lang niet minder populair dan Trump. Ook Hitler zorgde voor doorsneeburgers best voor banen en voor de rijke bovenlaag voor nog meer rijkdom. Ook toen woog dat voor velen op tegen de sluipende afbraak van de rechtstaat, en de critici werden ook toen als landverraders weggezet. En zoals Trump conform zijn belofte menig internationaal verdrag opblaast en zich uit alle mondiale organisaties terugtrekt, zo zegde Hitler voor Duitsland het lidmaatschap op van de Volkenbond.

En alvorens de meest fanatieke in Nederland woonachtige Republikeinen nu bij lezing van de voorgaande zinnen in hun woede stikken: de intimidatie door zwaarbewapende racistische milities als de Proud Boys, die Trump, gezien zijn oproep 'paraat te staan', als zijn persoonlijke Praetoriaanse Garde beschouwt, herinnert aan de SA. Een eerste poging tot ontvoering en moord op een politieke tegenstander, de gouverneur van Michigan, hebben zij al op hun geweten. Een ondubbelzinnige veroordeling door Trump bleef uit.

Het is van een gedenkwaardige historische ironie wanneer nu, tijdens de zwaarste politieke crisis die Amerika sinds de Burgeroorlog meemaakt, het democratische stelsel dat ooit door de Founding Fathers is uitgedokterd, slechts op het nippertje wordt gered dankzij de stemmen van de zwarte Amerikanen, aan wie door diezelfde Founding Fathers juist nog elke medezeggenschap was ontzegd.

Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden