Column Harriët Duurvoort

Ga wel het gesprek aan, ook al sta je lijnrecht tegenover elkaar

Stel je voor dat het gelukt was. Die aanslag. Doden, gewonden. Mensen als u en ik. De kranten vol vermoorde onschuld. Duckfaces en Facebookfoto’s, Instagramselfies. Plotseling voorgoed voorbij. Hoe zouden we de volgende ochtend zijn opgestaan? Zou er in de verste verten nog sprake zijn van een ‘wij’?

Eerlijk, de schrik dat we ook hier met jihadistische terreur te maken kunnen krijgen zit er goed in. Intussen wordt alt rechts steeds militanter en extremer, meldt de AIVD. Vooralsnog is het vooral veel schelden, dreigen en pesten. Er is een fascinatie voor vuurwapens. Geweld wordt vaker verheerlijkt. Wanneer slaat dit door?

‘In een grenzeloze wereld voelen mensen zich niet geborgen. Die onmacht zoekt altijd een uitweg’, zei Paul Scheffer, die onlangs het debat over bevolkingspolitiek nieuw leven inblies, in een interview met Trouw. Hij noemde geborgenheid in een zin met plaatsgebondenheid, tradities en gemeenschapszin.

Misschien is geborgenheid het probleem. Niemand voelt zich meer geborgen, veilig, thuis. Van alle kanten is er dreiging. Misschien zijn zelfs al die radicalen zo radicaal omdat ze op zoek zijn naar geborgenheid. Gefascineerd las ik het interview met Jason Walters over hoe hij als zoekende adolescent in de ban raakte van de jihadistische islaminterpretatie. Ongetwijfeld was ook de Hofstadgroep destijds op zoek naar geborgenheid. Een thuishaven. Jammer dat die alle andersdenkenden naar het leven staat.

Ik stond sceptisch tegenover de beslissing van Femke Halsema om niet meer met salafisten in gesprek te gaan. Zonder gesprek is er helemaal geen controle meer. En ook geen minieme mogelijkheid dat je, hoe fel je ook tegenover elkaar staat, ooit weer de mens in elkaar leert zien.

Ik wil wel praten, hoewel ook mij de moed soms in de schoenen zakt. Als ik gasten in het discussieprogramma De Nieuwe Maan met droge ogen zie betogen dat vrouwenbesnijdenis niet verplicht maar wel aanbevolen is, denk ik: wil ik wel praten? Of wil ik hen gewoon de oren wassen dat ze optiefen met hun walgelijke ideeën? Hun voorhouden dat de moslims in mijn omgeving nooit maar een millimeter in deze richting zouden denken? Dat ze de moslimgemeenschap stigmatiseren? Zou ik hen willen inwrijven dat religieuze vrijheid ophoudt als ze flagrante schending van kinderrechten voorstaat? Foeteren dat ik ooit, kijkend naar de aangrijpende documentaire The Day I Will Never Forget over meisjesbesnijdenis in Kenia, kokhalzend de bioscoopzaal uitliep?

Of wil ik hun vragen waarom ze nooit wortel hebben kunnen schieten in het land waarin velen van hen opgroeiden? Een diepere psychologische verklaring vinden? Want dat herken ik, dat moeizame wortelen. Dat is een reactie op, om met Sigrid Kaag te spreken, het als vreemdeling in eigen land behandeld worden.

Voor kosmopolieten als ik is het juist een wereld die onbegrensd mag zijn waarin ik mij veilig en geborgen voel. Waar we van ver mogen komen en er toch bij horen. Geborgen voelen wij ons op een plek waar zowel individuen als alle zuilen, geloofsgemeenschappen en politieke bewegingen openstaan voor inclusie in plaats van uitsluiting. Dat is voor mij de kern van integratie.

Naar een ander land met een andere cultuur migreren is een van de meest ingrijpende stappen die een mens kan zetten in een leven, zeker vanuit een kwetsbare positie. Soms was het een droom die, eenmaal werkelijkheid, niet zelden op illusies uitdraait. Soms was men gedwongen. Migratie hoort bij het moderne leven, maar het brengt een verantwoordelijkheid met zich mee. Voor de samenleving die migranten opneemt en ook voor migranten zelf. Voor het eigen leven, maar ook voor kinderen, kleinkinderen.

De realiteit noopt ons in te zien dat we iedereen hard nodig hebben. De tekorten in onderwijs en zorg leiden nu al tot grote problemen. De vergrijzing is een realiteit. Hoe is het mogelijk dat er nog allochtone jongeren werkloos langs de zijlijn staan? Je bent geen vreemdeling. Je bent nuttig voor deze samenleving, sterker nog, we hebben je schreeuwend nodig. Handen uit de mouwen! Dat is integratie. Meedoen en weten dat je ertoe doet.

Je mag inspanningen eisen van je burgers. Wit of zwart. Moslim, christen of seculier. Nieuwkomer of autochtoon. Establishment of underdog. Het lukt niet als we tegenover elkaar blijven staan. Niet met 11 miljoen en niet met 20 miljoen. We moeten gemene delers vinden. Met een ouderwets woord: integreren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.