Column Stephan Sanders

Ga toch weg! Onbehagen bij de filmhit ‘Get Out’

Ik heb de film nu twee keer gezien, een tijdje geleden in de bioscoop en gisteravond gewoon thuis, op de tv (Veronica): Get out, de bekroonde film van de Amerikaanse schrijver en regisseur Jordan Peele.

Moet ik schrijven Afro-Amerikaanse schrijver en regisseur Peele? Ja, want dat is-ie, en dat doet er in dit geval toe.

Get out was onverwacht een enorme filmhit: gemaakt voor 5 miljoen dollar, opbrengst iets meer dan 250 miljoen dollar. Lovende recensies alom en ook nog een Oscar voor ‘beste, origineelste scenario’.

Maar ook de tweede keer dat ik de film zag werd ik overvallen door een groot onbehagen: hoe ‘origineel’ is het om het stereotype van de Uncle Tom op te voeren, de zwarte onderkruiper, de marionet van de blanke baas? En nu dan letterlijk: in de film worden Afro-Amerikaanse lichamen gebruikt om er ‘blanke breinen’ in te plaatsen, zodat ze zwarte robots worden die enkel luisteren naar His Masters Voice. Is dat een kritiek op alle Afro-Amerikanen die niet eenduidig meezingen in het zwarte koor van Black Live Matters tot ‘white fragility’? En spelen al die andersdenkende Afro-Amerikanen de witte man dan in de kaart, of hebben ze, als ieder individu, recht op een eigen mening?

Het probleem met Get Out is het daverend applaus dat de film toeviel. De Volkskrant vond ’m ‘scherp, geestig en confronterend’ en NRC noemde de film een ‘horrorkomedie, echt grappig, echt griezelig’.

Dat laatste klopt: ik heb tijdens het kijken meermalen mijn hoofd moeten afwenden, maar ik zit dan ook snel aan mijn horrortaks.

Horrorfilms hoeven ideologisch niet te deugen: wie ons wil laten griezelen, mag alles gebruiken om dat effect te bewerkstelligen. Probleem van Get Out is dat de film meer wil zijn: een maatschappijkritiek, een bijdrage aan het racismedebat. Of, zoals Jordan Peele zelf stelde: ‘Get out is een documentaire’. Als zodanig werd de film ook ontvangen: recensenten noemden de ‘witte, progressieve ideologie’ die aan de kaak werd gesteld en de ‘zwarte angst’ waarmee Afro-Amerikanen in eigen land voortdurend moeten leven.

Jordan Peele vroeg zich tijdens het maken af: ‘Waar ben ik mee bezig? Ik schrijf een film over een zwarte man die het slachtoffer is en alle witte mensen zijn slecht en ik probeer er voor te zorgen dat het publiek zich amuseert.’

Het kwestieuze aan Get Out zijn niet de zwarte mensen en de witte mensen, maar de ‘mensen-daartussenin’, van buiten zwart, van binnen wit. We spreken hier over de ‘bounty’, de namaak zwarte, die eigenlijk van binnen ‘wit’ is. De aantijging is niet alleen populair in zwarte kring, ook steeds meer witte mensen menen dat ze onderscheid mogen maken tussen ‘echte’ en ‘onechte’ zwarten.

Wie Get Out heeft gezien, wordt nog eens bevestigd in dit waanidee.

Het verhaal: een Afro-Amerikaanse fotograaf krijgt een verhouding met een wit Amerikaanse meisje, well-to-do-milieu. Eerste kennismaking met de aanstaande schoonouders: de Afro-Amerikaanse man voelt zich ­terecht zeer ongemakkelijk en komt erachter dat al het zwarte personeel in huis zich zombie-achtig gedraagt. Wat blijkt: de gezonde, zwarte lichamen worden gebruikt om er breintransplantaties op uit te voeren. De zwarte tuinman, de zwarte huishoudster hebben een ‘wit brein’ gekregen, en zijn daarom volmaakt gezeglijk en indolent. De Afro-Amerikaanse fotograaf staat hetzelfde te wachten, zeker wanneer hij erachter komt dat zijn witte verloofde, anders dan ze zei, veel vaker Afro-Amerikaanse geliefden heeft gehad.

Nogmaals, wie wil griezelen kan zijn hart ophalen, maar wie meent een loepzuivere en precieze maatschappij-analyse te hebben gezien, mag nog eens nadenken.

Vroeger werden Amerikaanse blanken, die zich inzetten voor de burgerrechtbeweging wel ‘N**** lovers’ genoemd, om ze daarmee te diskwalificeren. Het ‘bounty- verwijt’ in zwarte kring is een exacte herhaling van die raciale gijzeling: want zwart hoort eenduidig zwart te zijn, en wit wit.

Het interessante is dat maker Jordan Peele zelf ‘biraciaal’ is: witte, Amerikaanse moeder, zwarte vader. In de Verenigde Staten betekent zoiets dat je zwart hoort te zijn. Je zal ook je best moeten doen om dat te bewijzen.

Ik zie de ‘bounty-stereotypen’ van Jordan Peele, alom geroemd, als zijn openbare, zwarte eindexamen. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden