Ga door met stimuleren van economie

De economische neergang is minder diep en de werkloosheid is lager dan gevreesd. Ga door met stimuleren, dan groeit de economie sneller en daardoor hoeft de overheid minder te bezuinigen

Van de kabinetsformatie in Den Haag tot de G20 in Toronto worstelen beleidsmakers en politici met de vraag hoe de economische crisis zich zal ontwikkelen en wat de beste remedie is om haar te bestrijden. Is er sprake van een eenmalige neergang, waar we langzaam uit omhoog kruipen, of zal er na een licht herstel een volgende crisis volgen?

Bestedingen
En wat de remedie betreft: moet de overheid de economie stimuleren door haar bestedingen op te voeren of moet zij juist bezuinigen om Griekse toestanden te voorkomen en ruimte te bieden aan de particuliere sector? En als men het antwoord op deze vragen al denkt te hebben, dan dienen zich minstens zulke netelige vervolgvragen aan met betrekking tot de mate van bezuiniging of stimulering, op welke begrotingsposten en het tempo waarin.

Helaas biedt de economische wetenschap weinig houvast bij het vinden van een oplossing. Op ieder van de bovengestelde vragen worden tegenstrijdige antwoorden gegeven. Enerzijds zijn er de keynesianen, met als belangrijkste spreekbuis Nobelprijswinnaar Krugman, die bezuinigingen in deze fase ten stelligste verwerpen, omdat zij het prille herstel ondermijnen en ons onvermijdelijk in de richting van de volgende crisis zullen voeren.

Duurder

Anderzijds zijn er de volgelingen van Ricardo en Nobelprijswinnaar Friedman, die stellen dat stimuleren weinig effect heeft, omdat producenten en consumenten verwachten dat zij uiteindelijk de rekening gepresenteerd krijgen in de vorm van hogere belastingen. Daarom gaan zij sparen in plaats van besteden. Bovendien leidt de staatsschuld tot renteopdrijving met als gevolg dat het duurder wordt geld te lenen.

Wat betreft de verwachtingen zijn er minstens zulke sterke argumenten aan te voeren tegen als vóór bezuinigen. Zo zullen de totale bestedingen door de verminderde overheidsuitgaven dalen en zal de werkgelegenheid klappen krijgen, zowel bij de overheid als in de private sector. Al deze effecten zullen het vertrouwen in de economische ontwikkeling aantasten. Om zich in te dekken tegen de onzekere toekomst zullen consumenten meer gaan sparen.

Uit een groot internationaal onderzoek van de voormalige hoofd-econoom van het Internationaal Monetair Fonds Rogoff en zijn collega Reinhart blijkt dat de staatsschuld de economische groei niet belemmert, zolang deze de grens van 90 procent van het bruto binnenlands product niet overschrijdt. Kennelijk is groeibelemmering geen steekhoudend argument voor bezuinigen, zeker niet voor een land als Nederland dat met een staatsschuld van ongeveer 70 procent op veilige afstand van de gevarenzone verkeert.

Stimulering
Daarentegen zijn er duidelijke aanwijzingen dat de stimulering van de economie tot nu toe een gunstige uitwerking heeft gehad. De neergang is minder diep geweest en de werkloosheid is lager uitgevallen dan gevreesd werd, terwijl het prille herstel eerder is ingetreden dan verwacht werd. Er is daarom alle aanleiding om het stimuleringsbeleid voort te zetten, zolang niet duidelijk is dat de private sector weer sterk genoeg is om op eigen kracht verder te groeien. Dat hier nog geen sprake van is, blijkt uit signalen van onder andere de hoofdeconoom van de zakenbank Goldman Sachs en de Chinese premier Wen, die stellen dat er nog geen sprake is van een robuust herstel van de wereldeconomie, onder andere vanwege een zwakkere Chinese groei en de forse Europese bezuinigingsmaatregelen.

Naast de onzekerheid over het herstel zijn er andere belangrijke redenen om voorlopig nog door te gaan met stimuleren. Zo wordt de noodzaak tot bezuinigen minder wanneer de groei sneller herstelt. Immers, meer groei betekent meer belastingopbrengsten en lagere uitkeringen, wat positieve effecten heeft op de overheidsfinanciën.

Potverteren
Een minstens zo belangrijke reden is dat overheidsinvesteringen in kennis, zorg, veiligheid, infrastructuur en duurzaamheid allerminst vormen van potverteren zijn, zoals in sommige kringen wordt verkondigd. Integendeel, zij vormen niet alleen een versterking van de economie nu, maar ook in de toekomst. Bovendien komt stimuleren in veel gevallen neer op het naar voren halen van investeringen, zodat later wanneer de economie weer op koers is, kalmer aan kan worden gedaan. Nog een gunstige omstandigheid voor Nederland is dat de rente op staatsobligaties extreem laag is wat leidt tot miljardenmeevallers voor de overheidsfinanciën.

Wat opvalt bij veel bezuinigingsplannen is dat alleen maar rekening wordt gehouden met het effect op het begrotingstekort en de staatschuld en dat voorbij wordt gegaan aan de maatschappelijke gevolgen. Zo zullen bezuinigingen op de sociale zekerheid de nodige onrust teweeg brengen, terwijl verkleining van het openbaar bestuur gepaard zal gaan met verlies aan werkgelegenheid en dienstverlening.

Snijden in de gezondheidszorg zal leiden tot een hogere eigen bijdrage, langere wachttijden en minder handen aan het bed. Bezuinigingen op onderwijs en onderzoek staan op gespannen voet met de ambitie om een kenniseconomie op te bouwen en minder investeringen in openbaar vervoer en infrastructuur zullen de verkeer- en vervoersproblemen verergeren.
Kortom, verantwoord bezuinigingen vereist niet alleen een inschatting van de effecten van mogelijke maatregelen op de overheidsfinanciën, maar vooral een zorgvuldige afweging van alle baten en kosten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden