Opinie

Futiele formaliteiten tellen zwaarder dan fundamenteel fatsoen

Het gedoe rond de gaswinning is maar één voorbeeld van de misleiding waaraan de overheid zich schuldig maakt om economische belangen veilig te stellen. De burgers hebben het nakijken.

Rene Leegte tijdens een spoeddebat over de gaswinning in Groningen. Beeld ANP / Bart Maat

Een Kamermeerderheid schijnt nog steeds onvoldoende redenen te zien om de gaswinning in Groningen drastisch terug te brengen: de economische belangen van de NAM en de financiële van de staat gaan vóór de veiligheid van tienduizenden burgers. De onthulling van het concept-rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid, medio januari, heeft in dat opzicht nog verbijsterend weinig teweeggebracht, ofschoon de conclusies er niet om liegen.

Ondanks alle hardnekkige beweringen van het tegendeel draaide het voor de NAM en het kleine clubje op Economische Zaken slechts om één ding: maximaal profijt. De belangen van de bevolking deden er niet toe. Het eerlijke verhaal werd haar doelbewust onthouden. De vaste tactiek om de steeds opnieuw opkomende ongerustheid te smoren was enerzijds om, tegen beter weten in, de samenhang tussen gaswinning en aardbevingen te ontkennen, en anderzijds op een zoveelste onderzoek aan te dringen teneinde reductie van de productie steeds uit te kunnen stellen.

Falende supervisie

Het afgeluisterde gesprek dat VVD-woordvoerder René Leegte nog daarna met fractiegenoten hield, maakt duidelijk dat sommigen deze strategie nog steeds aanhouden: pappen en nathouden opdat de NAM ongestoord kan blijven doordraaien. Leegte moest weliswaar zijn portefeuille inleveren, maar dat het daarbij bleef is veelzeggend. Eerder al poogde hij het KNMI te knevelen, officieel omdat de klimaatanalyse van het instituut niet bij Henk en Ingrid in de smaak zou vallen, maar vermoedelijk eerder omdat deze de nog steeds door zijn partij beoogde ongebreidelde exploitatie van fossiele brandstoffen in de weg staat.

Gezien Leegtes onthulde pleidooi voor bewuste misleiding en de daarbij onomwonden verwoorde minachting voor het volk dat hij geacht wordt te vertegenwoordigen, zou het onbestaanbaar moeten zijn dat hij nog één dag langer volksvertegenwoordiger blijft. Vergelijk het met de onbenulligheden die andere politici de kop kostten. In 2009 moest Leegtes fractiegenoot Arend Jan Boekestijn wél wegens loslippigheid direct zijn zetel ruimen, alleen omdat hij met het verklappen van enkele triviale uitspraken van de koningin een of ander intern regeltje overtreden had. Het is kenmerkend voor het Binnenhof dat futiele formaliteiten inmiddels zwaarder tellen dan fundamenteel fatsoen. Met het nog langer aanblijven van Leegte staat de morele geloofwaardigheid van het parlement op het spel.

De door de onderzoeksraad geconstateerde belangenverstrengeling en falende supervisie geeft de burger intussen alle reden om in belangrijke beleidsdossiers de intenties van de overheid te wantrouwen. De Groningse gaskwestie staat namelijk niet op zichzelf. Niet alleen de NAM, ook Schiphol blijkt in de praktijk - vanuit dezelfde eenzijdige economische motieven, waarvan de feitelijke doorslaggevendheid steeds onder tafel gemoffeld wordt - als een onaantastbare staat in de staat te functioneren.

Salamitactiek

Hier zien we precies een soortgelijke salamitactiek: eerst zelf akkoord gaan met bepaalde criteria en geluidsnormen die zowel verdere groei mogelijk maken als onbeperkte groei pretenderen te limiteren, om een jaar later de bruikbaarheid van die zelf goedgekeurde normen gewoon weer in twijfel te trekken en zo door het oprekken ervan weer extra vliegbewegingen te kunnen realiseren. Ook hier delven de omwonenden, niet opgewassen tegen het duurbetaalde leger advocaten en adviseurs dat een miljardenbedrijf zich kan veroorloven, steevast het onderspit. Ex-Schiphol-directeur Gerlach Cerfontaine wond er na zijn vertrek in een ontwapenend openhartig interview in Intermediair ook geen doekjes meer om: uiteraard had hij de boel belazerd om zijn zin door te kunnen drijven.

Er zijn meer zaken waarin de overheid ons vertrouwen beschaamt. De MH17: niet alleen is de vraag nog onbeantwoord waarom de KLM niet zelf besloten had om in navolging van buitenlandse maatschappijen een stukje om te vliegen - toch niet om wat kerosine te sparen? Ook had Den Haag zónder bericht uit Kiev zelf tot de conclusie kunnen komen dat het luchtruim onveilig was, omdat er ginds niet meer slechts met speren en zwaarden gevochten werd. Ook hier horen we nog steeds niet het eerlijke verhaal.

Dan is er nog het beleidsmatige dieventaaltje van Teeven en Van Rijn, waarin verslechteringen plots verbeteringen heten, het handelsverdrag met Amerika, waarbij de consumentenbelangen van gewone burgers aan de winst van grote bedrijven zullen worden opgeofferd, en de zorgwet van Schippers, waartoe, om deze er maar doorheen te krijgen, desnoods het staatsrecht moet worden verkracht. Stuk voor stuk zaken die het idee dat de overheid niet allereerst de belangen van haar burgers dient steeds verder voeden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden