Opinie

Frits Bolkestein: 'Moraliserend links houdt erg van zielig'

Het kapitalisme is niet populair bij journalisten, hoewel het ons de grootste mate van welvaart en vrijheid ooit heeft gegeven, en er geen alternatief voor is, schrijft Frits Bolkestein.

Frits Bolkestein Beeld ANP

Waarom stemt de overgrote meerderheid van de journalisten links? Wij zijn een moraliserend volk en journalisten zijn daar een afspiegeling van. Het CDA moraliseert per definitie. Maar ook de Partij van de Arbeid doet dat. Haar kernwaarde is 'solidariteit'. In de praktijk is dat 'gelijk en meer gelijk'. Dat is hooggestemd. De arbeidsmarkt kan echter alleen functioneren dank zij inkomensverschillen. Dat vindt men een kwalijke kant van het kapitalisme.

Wat men ook van de VVD vindt, zij moraliseert niet. Dat is een ingebouwd nadeel. Haar kernwaarde is 'vrijheid' en die is objectief waarneembaar. Moraliseren betekent macht uitoefenen via de achterdeur. Waar vrijheid heerst, is dat onmogelijk. Dat scheelt de VVD een groot deel van de sympathie van journalisten, behalve in economisch moeilijke tijden. Want dan worden lieverkoekjes niet gebakken.

Rechtse kwaliteitskranten
In de grote landen om ons heen is de situatie anders. Daar vindt men wel rechtse kwaliteitskranten: de Daily Telegraph in Engeland, de Figaro in Frankrijk, Die Welt in Duitsland. Nederland is een klein land met een grote bevolkings- en communicatiedichtheid waar iedereen op elk moment over hetzelfde spreekt. Dan is sentimentaliteit troef. We zijn een feminien land geworden.

Het gaat hier over ethiek, waarvan er volgens de Duitse socioloog Max Weber twee soorten zijn. Er is de ethiek van de bedoelingen: als de bedoeling maar goed is, is de handeling ook goed. Zo zei Den Uyl, als zijn partijvoorzitter Ien van den Heuvel weer iets doms had gezegd: 'Ach, ze bedoelt het goed.' Willem Aantjes, eerste fractievoorzitter van het CDA, wilde soms 'een teken oprichten' voor het een of ander. De VVD was dat een gruwel. Zij volgde de tweede soort ethiek: die van de gevolgen. Als die goed waren, was de handeling zelf dat ook. Die benadering is zakelijker en laat minder emoties toe.

Vrijheid
Het kapitalisme is ook niet populair bij journalisten, hoewel het ons de grootste mate van welvaart en vrijheid ooit heeft gegeven. 'De VVD verwacht alle heil van de markt', wordt gezegd. Dat is onzin. Men kan drie dingen van de markt zeggen. Ten eerste dat hij geen doel is maar een middel. Ten tweede dat er geen markt is zonder regels. Het gaat er natuurlijk om, wat voor regels. Ten derde, dat prijzen ontstaan op een markt of worden vastgesteld door bureaucraten. Waar dat laatste toe leidt, weten wij sinds de val van de Muur. Bovendien is de markt niet één groot metafysisch monster. Er zijn allerlei markten: voor schoenen, voor vakantiereizen, voor financiële producten en zo meer.
Het is waar dat het kapitalisme zo nu en dan een crisis voortbrengt. Zo de Grote Depressie van de jaren dertig, zo ook de huidige kredietcrisis. Is deze de schuld van de markt, zoals de meeste journalisten menen? Daar valt veel op af te dingen.

De kredietcrisis is begonnen in de VS. Ten eerste is het dubbele Amerikaanse tekort (op de betalingsbalans en op de begroting) een overheidsaangelegenheid. Ten tweede heeft de Amerikaanse Centrale Bank (de FED) de rente kunstmatig laag gehouden, waardoor er te veel liquiditeit is ontstaan. Ten derde heeft de Amerikaanse wetgever de banken opgedragen hypothecaire leningen te verschaffen aan ieder die een huis wilde kopen, ook al was die niet kredietwaardig. De overheid heeft dus in de markt geïntervenieerd en dat was slecht. Deze drie zaken gingen de overheid aan. Het is zeker waar dat sommigen - de bankiers voorop - zich hebben misdragen. Maar de overheid heeft hen daartoe de ruimte geboden. Zij heeft de kat op het spek gebonden. De regels moeten nu worden aangescherpt zodat die ruimte wordt beperkt.

Marx
Een enkele journalist mag gewag maken van een 'hernieuwde belangstelling voor Marx', niemand is tot nu toe met een sluitend alternatief gekomen voor het liberale kapitalisme dat ons zo veel goeds heeft gebracht.

De linkse oriëntatie van journalisten is terug te vinden in de beoordeling van literatuur. Het overlijden van Harry Mulisch ontlokte een overvloed aan artikelen aan de pers, zeer veel meer dan toen Willem Frederik Hermans stierf, die zeker niet de mindere van Mulisch was. Maar die was ook zo rechts! Er komt nu een museum voor Harry Mulisch. Aan het aftreden van Job Cohen besteedde deze krant zeven pagina's achtereen. Zoals Arie Nieuwland uit Voorschoten schreef (O&D, 22 februari), leek de krant wel 'het huisorgaan van de PvdA' te zijn geworden. Hij was ook zo zielig!

Frits Bolkestein is oud-leider van de VVD

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden