Opinie

Frissen heeft ongelijk: Wilders is geen fascist

De PVV vertoont op belangrijke punten zoals racisme, verheerlijking van geweld en een antidemocratische instelling, geen enkele verwantschap met de fascistische beweging.

Geert Wilders tijdens een lezing voor Vlaams Belang op 4 maart in Brussel. Beeld belga

Het is in Nederland een soort intellectualistisch vermaak geworden om te proberen een antwoord te vinden op de vraag of het gedachtengoed van Geert Wilders fascistisch is, of niet. Het is zoiets als de oude theologische vraag hoeveel engelen kunnen dansen op een speld.

Helaas is deze discussie over het gedachtengoed van Geert Wilders wel even onproductief, maar niet zo onschuldig als de vraag over de omvang van engelen. Boven deze discussie over het 'fascistisch discours' hangt immers steeds weer de suggestie van vervolging van minderheden en de geur van gaskamers uit de Hitler-periode. Het is echter duidelijk dat de PVV op belangrijke punten (racisme, verheerlijking van geweld, antidemocratisch) geen enkele verwantschap vertoont met deze eerdere fascistische beweging.

De vergelijking, zoals die recent weer door Paul Frissen is gemaakt, is daarom dodelijk voor het politieke debat, omdat men degenen die de boodschap ontvangen op het verkeerde been zet door de suggestie van sympathie van de PVV met Nazi-praktijken. Maurits Hortensius vindt impliciet dat dit moet kunnen.

Hij zegt dat de reactie van de PVV op uitspraken van Paul Frissen (namelijk dat deze uit zijn functies zou moeten worden gezet door de minister van onderwijs) bevestigt dat de partij een fascistisch leidersbeginsel hoog in het vaandel heeft staan.

Kritiek op de leider is immers niet toegestaan, ook niet door Frissen terwijl die volgens Hortensius 'een vooraanstaand politiek filosoof (is ...). Iemand die bij uitstek in staat is om een kritische beschouwing te leveren over actuele politieke onderwerpen. Kortom, he's only doing his job'.

Curieus

Het probleem bij de 'Wilders is een fascist'-discussie is dat de definitie van fascisme niet gegeven wordt, maar alleen maar wordt gesuggereerd. Als je een vage definitie van fascisme hanteert, kun je iedereen van fascisme beschuldigen, zonder dat men zich daartegen kan verweren.

Hortensius verwijt Wilders dat hij Frissen niet van repliek heeft voorzien, maar Frissen juist de mond wil snoeren, maar hoe kun je reageren op een niet scherp omlijnde definitie?

Maakt Frissen juist niet Wilders monddood door zonder uitvoerig fundament Wilders van fascisme te beschuldigen? Het is curieus dat Hortensius allerlei bezwaren van Frissen tegen uitspraken van Wilders citeert, maar juist de onderbouwing van de beschuldiging van fascisme nauwelijks noemt, alleen dat Wilders volgens Frissen bevolkingsgroepen apart zet. Dat is nog geen fascisme.


Homoseksuele lotgenoten

Frissen zelf zei in het radio-interview het volgende: 'Het demoniseren van minderheden, het wij/zij denken, is het klassieke fascistische verhaal door de geschiedenis heen.'Dit is de definitie die Frissen kennelijk gebruikt als hij het heeft over fascistische denkbeelden; het is wel een heel dunne definitie voor zo'n 'vooraanstaand politiek filosoof'.

Wat de uitspraken van Wilders over minderheden betreft, hij haakt aan bij een groot aantal problemen die allochtone minderheden in Nederland vertonen.

Uit diverse rapporten, waaronder een recent rapport van de WRR over asielmigranten, blijkt dat onze allochtone medeburgers oververtegenwoordigd zijn in de bijstand, vaker werkloos zijn, vaker met justitie in aanraking komen, vaak zelf intolerant zijn tegenover andersdenkenden en homoseksuelen enzovoorts.

Wilders benoemt dat en niet altijd even subtiel, maar feiten benoemen is nog iets anders als mensen 'demoniseren', laat staan dat Nederlandse allochtone bevolkingsgroepen 'verwijderd' zouden moeten worden, zoals Frissen in het interview ook nog aan het fascistische gedachtengoed van Wilders toevoegt. En als wij/zij denken bepalend is voor een fascistische houding, dan is het eind zoek.

Dan zijn asielzoekers die homoseksuele lotgenoten terroriseren ook zeker fascisten. Dan zijn Ajax-supporters tegenover Feijenoord-supporters fascisten, en omgekeerd. Dan zijn we, met andere woorden, allemaal fascisten, en in ieder geval zijn PVV-bashers zoals Frissen (en Hortensius) ook fascisten.

Het lijkt me niet dat Frissen voor dergelijke lege, maar direct ook gevaarlijke beschuldigingen ontslagen zou moeten worden. Misschien kunnen zijn leidinggevenden hem er eens op wijzen dat dit niet de manier is om zijn 'job' te doen en dat hij door dit soort uitspraken zijn wetenschappelijke status beschadigt.

Harrie Verbon is hoogleraar openbare financiën aan Tilburg University

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.