Opinie

'Fresco heeft geen monopolie op kennis'

Louise Fresco mag dan een van de schaarse universiteitshoogleraren zijn, ze laat zich wel door meer leiden dan haar 'wetenschappelijke feiten' alleen. Dat vindt Marc Davidson, mileu-ethicus en verbonden aan de UvA.

Louise Fresco in 2005 tijdens een internationale top. Beeld EPA

Op 6 oktober interviewde de Volkskrant Louise Fresco, één van de zes universiteitshoogleraren van de Universiteit van Amsterdam (toonaangevende hoogleraren met een vrijere rol, red.), naar aanleiding van haar nieuwe boek Hamburgers in het paradijs. In het interview bepleit Fresco mondiale intensivering van landbouw en veeteelt, met name om de toekomstige vraag naar vlees het hoofd te bieden - eerder deed Aalt Dijkhuizen, voorzitter van de raad van bestuur van Wageningen Universiteit, hetzelfde in Trouw.

Fresco's pleidooi is legitiem, maar zij presenteert het ten onrechte als zuiver wetenschappelijke visie. De totale druk die de voedselvoorziening op het milieu uitoefent, hangt af van vier factoren: de bevolkingsomvang, de welvaart per hoofd van de bevolking, het soort producten waaraan wij welvaart ontlenen en de stand der techniek.

Voortschrijdende technologische ontwikkeling kan de milieudruk per eenheid product doen afnemen. Maar omdat de wereldbevolking groeit, we rijker worden en we er een steeds milieu-intensiever consumptiepakket op nahouden - zoals een groter aandeel vlees in ons voedselpakket - neemt de totale milieudruk toch toe. We stoten meer broeikasgassen uit en de mondiale biodiversiteit neemt af, om maar een paar voorbeelden te noemen.

Controverse
Vanaf deze wetenschappelijke feiten begint echter de controverse. Ten eerste kan de wetenschap maar beperkt in de toekomst kijken. Voorbij de wetenschap begint de risicoperceptie die per mens verschilt. Optimist en pessimist hebben andere verwachtingen ten aanzien van de milieudruk die ons nog te wachten staat en de mate waarin de technologie ons dan uit de brand zal kunnen helpen.

Daarnaast verschillen mensen in morele waarden. Welke plichten hebben we ten opzichte van toekomstige generaties, dieren en de natuur in den brede? Mag de overheid om de milieudruk te verminderen ook proberen de gezinsgrootte of het consumptiepakket te beïnvloeden? Of behoort dat tot de persoonlijke levenssfeer waarbinnen de overheid niet mag treden?

In deze controverse neemt Fresco een duidelijke positie in. Zij toont zich optimist zowel wat de draagkracht van de natuur als de technologische ontwikkeling betreft. Volgens Fresco zijn er geen onoverkomelijke problemen te voorzien in onze voedselvoorziening en is er evenmin reden om toekomstige milieucatastrofes te verwachten. Volgens haar wijzen de feiten op bijna alle terreinen uit dat de aarde niet ten onder gaat, maar dat de situatie juist verbetert.

Wie die 'harde gegevens' niet gelooft, redeneert volgens Fresco vanuit schuldgevoel en een gebrek aan kennis. Dat is een opvallende interpretatie van de 'feiten', in het licht van de waarschuwingen van zowel het internationale klimaatpanel IPCC als de Conventie voor Biodiversiteit van de Verenigde Naties.

Plichten
Fresco lijkt het ook niet zo op te hebben met plichten ten aanzien van dieren en de natuur. Volgens haar is voor het grootste deel van de bevolking het vermogen de natuur te onderwerpen altijd een teken van kracht geweest. Respect voor de natuur en dierenrechten ziet zij als uiting van een nostalgisch verlangen naar een niet-bestaand paradijselijk verleden, een aflaat en vernieuwde vorm van 'magisch' denken. In haar boek heeft de natuur dan ook weinig andere status dan als gebruiksvoorwerp voor menselijke belangen. Bijensterfte en verlies aan biodiversiteit zijn niet werkelijk problematisch, want geen bedreiging voor onze voedselvoorziening.

In de Volkskrant stelt Fresco: 'Kippen en varkens zitten in grote delen van de wereld nog op lage productieniveaus. Er valt nog veel winst te halen met verbeterde voeropname en efficiency.' En: 'De wereld heeft meer vlees nodig. (...) Als je vlees wilt eten, worden dieren gebruiksvoorwerpen. Dat is de realiteit.'

Overheden mogen van Fresco niet te veel aan knoppen draaien, lijkt het. Het stopzetten van de bevolkingsgroei zou onuitvoerbaar zijn en vrijwel alle culturen hebben nu eenmaal een voorkeur voor vlees. Waar Fresco zich optimist toont ten aanzien van de veerkracht van de natuur en de menselijke inventiviteit, toont zij zich doemdenker wat betreft beïnvloedbaarheid van menselijk gedrag. Of zij vindt ingrijpen maatschappelijk onwenselijk. Een belasting op vlees bijvoorbeeld zou de lage inkomensgroepen onevenredig treffen - een veel gehoord argument tegen milieubelastingen, hoewel de juistheid daarvan afhangt van de terugsluizing van de belastinginkomsten.

Er is niets mis met stellingname in het debat. Voor een vruchtbare discussie is het dan wel handig als men aangeeft waar wetenschap stopt en waar de eigen morele waarden en risicoperceptie beginnen. Dat doet Fresco in haar boek te weinig. Bezwaarlijker echter is het wegzetten van hen die er tegenovergestelde waarden en risicopercepties op nahouden. Zij noemt dat 'schaduwdenkers', die zij een 'magisch' wereldbeeld verwijt tegenover haar 'wetenschappelijke' blik.

Fresco schrijft: 'Aan mooie praatjes dat er op wetenschappelijke gronden geen schaarste hoeft te zijn, hebben [degenen die onvoldoende voedsel kunnen kopen en verbouwen] weinig. Maar ze hebben nog minder aan schaduwdenkers die de ondergang van de planeet voorspellen.'

Voorspellen is inderdaad moeilijk, vooral als het de toekomst betreft, zoals natuurkundige Niels Bohr al zei. Dat geldt voor Fresco niet minder dan voor haar 'schaduwdenkers'.

Marc Davidson is mileu-ethicus en verbonden aan de UvA.
Dit opiniestuk stond gisteren in de Volkskrant.

 
De natuur is in haar boek slechts een gebruiksvoorwerp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden