Column Martin Sommer

Fransen zijn van de lange termijn en van de consistente visie. Die visie luidt Leve Frankrijk, Leve Europa. In die volgorde

In het politieke geweld rondom het uitstel van de Brexit verdween een kleiner Europees vuiltje deze week uit het zicht. Dat was de boosheid van onze minister Wopke Hoekstra van Financiën over het zogeheten schokfonds. Hij dreigde met het ‘beëindigen van de discussie'. Daar keek ik van op. In december had dezelfde Hoekstra flink van de toren geblazen. Er was een Frans plan voor een schokfonds van honderden miljarden euro’s voor lidstaten die het financieel moeilijk hadden. Hoekstra zei toen dat hij dat plan effectief de nek om had gedraaid. Nederland vindt altijd dat landen die schulden maken, zelf op de blaren moeten zitten. Hij had ook de steun van Duitsland, zei Hoekstra toen.

Een paar maanden gingen voorbij. Daarna kwam Frankrijk met ongeveer hetzelfde plan voor een schokfonds. Ditmaal mét de handtekening van Duitsland. Hoekstra weer boos, net als in december toen hij in Parijs werd uitgefoeterd door zijn Franse collega Bruno Le Maire. Maar het plan was toch onschadelijk gemaakt? Ik was daar als amateur-Frankrijk-watcher toen al niet zo zeker van. Diezelfde Le Maire had deze week nog een ideetje. De zogeheten overschotlanden, lees Nederland, Duitsland en Finland, moeten meer uitgeven. Dat zal de Europese economie een duwtje geven waarvan iedereen profiteert, dus ook de Fransen.

Ook dit was een déjà vu. Zolang ik me kan heugen, roert Frankrijk deze trom. Lang geleden woonde ik een persconferentie bij van de toenmalige bewindsman op Financiën, een zekere Dominique Strauss-Kahn. Hij vertelde hoe de Fransen aankeken tegen het Nederlandse beleid van loonmatiging. Dat noemden ze in het Frans loondumping, en het gevolg was oneerlijke concurrentie. Zo werd het Nederlandse overschot vanzelf het Franse tekort. Ook toen al keken de Fransen jaloers naar de Nederlandse centen, al was er nog geen euro om er een gezamenlijk schokfonds van te maken.

Fransen zijn van de lange termijn en van de consistente visie. Die visie luidt Leve Frankrijk, Leve Europa. In die volgorde. Ministers komen allemaal van de ambtenarenschool ENA, zijn altijd technocraten, weten dat macht uit het centrum komt. Ze willen altijd centraliseren. En ze leunen allemaal op Duitsland, in het besef dat ze vroeger of later van de Duitsers gelijk krijgen.

Hoekstra had te vroeg gejuicht. Het incident laat zien dat Nederland kwetsbaar is, zonder Britten. Die hebben weliswaar geen euro, maar ze hadden wel invloed en nu zijn ze geestelijk al vertrokken. Ook de Britten hadden trouwens een consistent Europastandpunt, altijd met één been erin en het andere erbuiten. Zoveel mogelijk vrijhandel, zoveel mogelijk lidstaten zodat de slagkracht van de EU minimaal blijft. En zelfs Nederland was altijd consistent, maar dan in zijn dubbelzinnigheid. De Gaulle ergerde zich al aan het ijveren van Luns voor het Britse lidmaatschap van de toenmalige EEG. Waarom in hemelsnaam, zei De Gaulle. Jullie zijn voor Europese eenwording én voor het Britse lidmaatschap. Die twee gaan niet samen. Zoals vaak had De Gaulle gelijk. Wij leven bijziend, in de veronderstelling dat de wereld razendsnel verandert. Maar veel meer blijft decennia hetzelfde.

Fransen hebben een langetermijnvisie. Nederlanders niet. Dat kan ook moeilijk als het evenwicht je inzet is. Premier Rutte reist stad en land af om vrienden te maken nu de Britten vertrekken. Nederland slaat zich op de borst als derde land qua soortelijk gewicht, na Frankrijk en Duitsland. En als eerlijke makelaar. Maar als puntje bij paaltje komt, zijn we afhankelijk. De Duitsers zouden Hoekstra helpen het schokfonds tegen te houden. Toen zij toch hun handtekening onder het Franse plan zetten, stond de eerlijke makelaar in zijn blootje.

Nu de Britten bijna weg zijn, weet Nederland het even niet. Onlangs kwamen twee adviesraden met rapporten. De WRR vond dat Nederland het moest zoeken in een veelkleurig Europa waar lidstaten zoveel mogelijk zichzelf moeten kunnen zijn. De Adviesraad Internationale Vraagstukken vond dat Nederland zich strategisch moet verbinden met Frankrijk en Duitsland. Minister Blok van Buitenlandse Zaken schreef in een nota, De Staat van de Unie, dat hij zoveel baat had gehad bij allebei de rapporten. Terwijl de adviezen diametraal tegenover elkaar staan. Dat is Nederland anno nu.

Hoekstra laat zijn spierballen rollen tegenover de Fransen, zoals hij ook al deed om de KLM te redden. Politiek gezien moet hij wel, met de hete adem van Forum voor Democratie in zijn nek. Ik zag Europees kandidaat Derk-Jan Eppink op televisie alweer vertellen over Nederland als pinautomaat voor Fransen en Italianen. Tel daar de kleinere en grotere nederlagen in Brussel bij op. De pulsvisserij, het ouderschapsverlof, de verlengde WW nadat er net een fraudeschandaal met Polen aan het licht is gekomen; misschien dat het allemaal niet zoveel voorstelt, maar het beeld is wel steeds dat Brussel ons in de weg zit.

Wat ook bij de traditie hoort, is dat Nederland zich uiteindelijk bij de voldongen feiten neerlegt. Je moet niet te veel nee-zeggen, is een oud-Hollandse ambtelijke wijsheid in Brussel. Schaal is immers noodlot, vooral voor een klein land. Nu al wordt gefluisterd dat Hoekstra's openbare boksbewegingen vooral bedoeld zijn om zichzelf in de kijker spelen, aangezien het tijdperk van Sybrand Buma als CDA-leider zoetjesaan ten einde loopt. Dat zal best waar zijn. Het neemt niet weg dat het zowel voor Hoekstra als voor het vaderland goed zou zijn als hij wat betreft dat schokfonds zijn poot stijf houdt.  

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.