Frankrijks soevereiniteit moet Europees worden

Macron wil dat de EU-lidstaten zich beter laten gelden, zodat Europa met meer gezag functioneert, stelt Tom Eijsbouts in dit opiniestuk.

Macron en Merkel Beeld afp

Anders dan Peter Giesen schrijft beschouwt de Franse president Macron de nationale soevereiniteit niet als een illusie. Ook in het 'Europa van de soevereiniteit', uit zijn toespraak voor de Sorbonne van dinsdag, zijn de lidstaten soeverein.

Dat staat haaks op de in Nederland vigerende opvatting dat we bezig zijn onze soevereiniteit aan Europa over te dragen. Maar Macron ziet de Europese Unie als een verband waarin de soevereine lidstaten zich samen sterker kunnen laten gelden, waarin hun leiders grotere verantwoordelijkheid kunnen nemen en tonen dan daarbuiten.

Voor de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties diende Macron met dat eenvoudige idee zijn collega Trump nog van repliek, vorige week. Trump riep toen de soevereiniteit van afzonderlijke staten uit tot hoeksteen van de wereldorde, beschouwde internationale samenwerking als een bijkomstigheid en dreigde in dezelfde adem Noord-Korea te vernietigen.

Enkele uren later kreeg hij van Macron lik op stuk. De Franse president gebruikte hetzelfde begrip soevereiniteit in een pleidooi voor multilaterale samenwerking. Hij noemde eenzijdige actie een illusie, evenals de bescherming van muren en grenzen. 'Wat ons beschermt is onze soevereiniteit; soevereine actie in dienst van de vooruitgang. Dát is de onafhankelijkheid van landen, in de interdependentie waarin we leven.'

Dat Trumps soevereiniteit (hij gebruikte het woord zeventien keer) vol contradictie zat, is gemakkelijk te zien. Hoe kun je nu de soevereiniteit van landen respecteren en tegelijk unilateraal dreigen hen te vernietigen? Dat klopt niet. Maar Macrons combinatie van multilateralisme, en nu zelfs van Europese integratie, met soevereiniteit is op het eerste oog ook niet gemakkelijk, zeker niet voor veel liefhebbers van die oude term.

Beeld Najib Nafid

Soevereiniteit is het bijzondere gezag van een staat, niet dat van de internationale gemeenschap, laat staan dat van Europa.

Wat is dan Europese soevereiniteit? Dat is het best te begrijpen door te zien waar Macron naar opkijkt: Duitsland. Is Duitsland bezig zijn soevereiniteit aan de Europese Unie te verspelen? Die gedachte, in staatsrechtelijke kring wel aangehangen, is onzinnig. Integendeel. De Bondsrepubliek, toch al bijna zeventig jaar lid van de Europese Unie en haar voorgangers, heeft de volle en democratische controle over haar eigen samenleving en eigen territorium én is een van de meest gezaghebbende leden van de hele internationale gemeenschap. Haar lidmaatschap van de Europese Unie heeft daaraan alleen maar bijgedragen en het gezag van de Unie heeft erbij gewonnen. De soevereiniteit van de Bondsrepubliek is Europese soevereiniteit.

Als Duitsland ondanks zijn lidmaatschap van de Unie een onmiskenbaar soevereine staat is, dan ook de andere leden, al is hun interne en externe gezag dan wat minder groot. Wie naar Duitsland opkijkt, en dat doet Macron, begrijpt hoe ook Frankrijk zijn soevereiniteit op die manier beter kan verzekeren en laten gelden.

Macron zoekt nog naar de precieze termen voor zijn idee van Europese soevereiniteit. In een toespraak in januari aan de Berlijnse Humboldt-universiteit had hij het nog over 'soevereiniteit van de Europeanen'. Kijk naar wat Macron doet en het is duidelijk wat hij ermee wil. Hij wil dat Frankrijk zich in Europa beter kan en zal laten gelden. Hij wil dat ook andere lidstaten het doen, en dat Europa daardoor met meer gezag functioneert.

Je kunt ook, omgekeerd, kijken naar wat onze premier Rutte stelselmatig weigert: zijn openlijke verantwoordelijkheid tonen en nemen in en voor Europa. Rutte maakt zo niet alleen de Europese Unie tot mikpunt van wrok voor onze populisten, maar ook de Nederlandse zogenaamd 'afkalvende' soevereiniteit.

Macron, in Berlijn: 'Ik weiger om de term soevereiniteit door populisten te laten inpikken.'

Tom Eijsbouts is hoogleraar Europees staatsrecht, Universiteit van Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.