Column

Frank Kalshoven: De optimale werkdag voor iedereen bestaat niet

Het experiment met de 6-urige werkdag in het verpleegtehuis in Göteborg (Zweden) is afgelopen. De conclusie was deze week in de krant te lezen: de kosten zijn hoger dan de baten, ook als naast de financiële naar de maatschappelijk baten wordt gekeken. Weer wat geleerd, al kunnen de resultaten moeilijk verrassend worden genoemd.

Een werknemer van chipproducent NXP Beeld anp

Des te opmerkelijker was het om in onze eigen Volkskrant te lezen dat het experiment 'eigenlijk heel goed is geslaagd'. De gewaardeerde columnist Peter de Waard verdedigde deze stelling in de krant van vrijdag. Hij bepleit zelfs experimenten op grotere schaal. En zet mensen die op basis van het experiment vinden dat zo'n 6-urige werkdag een slecht idee is weg als rechtse houwdegens.

Kom, kom, Peter. Het enige argument voor je enthousiasme is dat er baten zijn. Dat is een feit en dat zal door geen redelijk mens worden betwist. Je zult om te overtuigen moeten uitleggen waarom iets een goed idee is terwijl de kosten hoger zijn dan de baten. Linksom of rechtsom. Ik wens je hierbij veel succes.

Individuele optimale werkdag

Wat is de optimale lengte van de werkdag? Dat is de vraag achter het Zweedse experiment. Is de werkdag extreem kort, dan loont het niet eens de reistijd. Is de werkdag extreem lang, dan veroorzaakt vermoeidheid afname van productiviteit en kwaliteitsverlies. Ergens tussen deze extremen zal zich een optimum bevinden.

Met deze gedachte is niets mis en die laat zich ook eenvoudig modelleren. Maar gedachte en model hebben vooral betekenis voor een individu. Mijn optimale werkdag is vermoedelijk anders dan die van u, net als (de indeling van) mijn werkweek, en werkjaar. Dat heeft te maken met de soorten werk die we doen, ons lekkerste slaap- en waakritme, onze huiselijke omstandigheden, en tal van andere individuele eigenschappen, voorkeuren en, al dan niet tijdelijke, omstandigheden. Ook ons uurloon speelt uiteraard een rol, en ons gewenste consumptiepatroon. De optimale lengte van een (willekeurige) werkdag is individueel.

We kunnen onze individuele optimale werkdag niet altijd realiseren omdat we (al dan niet in een organisatie) werken met andere mensen. Er is een bezetting nodig op de afdeling, die afspraak kon alleen dan, de baas heeft een deadline opgelegd. Et cetera. Dus maken we er het beste van, en kiezen bij voorkeur een werkkring waarin we onze voorkeuren zo goed mogelijk kunnen realiseren. Nachtvogels en dagvlinders, deadlinejunks en diesels, vastritmezoekers en projectfreaks.

Lees ook:

Goed en slecht nieuws voor wie droomt over een zesurige werkdag: de maatschappelijke kosten van een kortere werkweek zijn veel lager dan gedacht. Zesurige werkdag Zweden blijkt te dure aangelegenheid.

Experiment een misverstand

Het Zweedse experiment is vanuit dit perspectief dus eerst en vooral een misverstand. Het is gebouwd op de premisse dat er één optimale werkdag is voor iedereen en dat die elke dag gelijk is en in de tijd constant. Dit past (alleen) bij een organisatievorm waarin er 'diensten' zijn met een vaste duur die passen bij de bedrijfstijd. In een verpleeghuis dus sommetjes maken waar 24 (uur) uitkomt: 2 keer 12, 3 keer 8, 4 keer 6, et cetera.

Wie over de volle breedte van de economie een vaste duur van de werkdag oplegt, zaait vooral onvrede bij organisaties én bij werkenden. Als er meer variëteit is, immers, is de kans groter dat u de werkdag van uw gading vinden kunt.

De route voorwaarts is dus niet: zoeken naar één optimale werkdag voor allen, maar mensen zoveel mogelijk regelmogelijkheden geven en variëteit organiseren.

Zijn er dan geen grenzen? Jawel, de maximale wettelijke werkdag is 12 uur; de maximale werkweek is 60 uur. Dat is nuttig paternalisme waarmee mensen tegen zichzelf in bescherming worden genomen. Laat verder duizend bloemen bloeien.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek. Reageren? frank@argumentenfabriek.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden