Opinie

'Flexibele werktijden leiden juist tot nieuwe vormen van dwang'

Op het eerste gezicht lijkt het Nieuwe Werken misschien ideaal, maar het leidt juist tot overwerk en nieuwe vormen van dwang, meent Fabian Dekker.

Beeld ANP

Onlangs presenteerden het CDA en Groen Links hun wetsvoorstel om de inzet van flexibele werktijden te stimuleren. Met behulp van een laptop en mobiele telefoon zou iedereen zich op een werkplek naar keuze moeten bewegen en zijn eigen werktijden autonoom kunnen indelen. Op zich een prima ontwikkeling.

Met name de opkomst van vrouwen op de arbeidsmarkt vraagt dringend om faciliteiten voor een betere combinatie van werk en privéleven, maar ook de steeds zwaardere belasting van mantelzorgers vraagt om ondersteuning via flexibele werkarrangementen. Ook de mogelijke oplossing van het fileprobleem door vaker thuis te werken verlangt een snelle doorvoering van dit wetsvoorstel. Maar het 'nieuwe werken' brengt ook een aantal nadelen met zich mee.

Áls je het maar doet
In een flexibele werkorganisatie komt steeds meer beslissingsruimte bij de individuele werknemer te liggen. Door flexibeler te werken komt bovendien de output veel centraler te staan. Het gaat er niet om wanneer of hoe je het doet, als je het maar doet. Verschillende onderzoeken hebben hierbij aangetoond dat flexibel werken in beide gevallen behoorlijk wat overwerk met zich meebrengt.

De verklarende mechanismen liggen voor de hand. Doordat werken tijd- en plaatsonafhankelijk wordt ligt de verleiding op de loer om toch nog even die notitie af te schrijven en de e-mail of telefoon te beantwoorden. Mentaal dringt arbeid dan als het ware binnen in de persoonlijke leefwereld van mensen.

Dwang
De filosoof Byung-Chul Han spreekt in dit verband ook wel van nieuwe vormen van dwang binnen een op het eerste gezicht juist meer vrije arbeidssamenleving. Volgens Chul Han raken mensen in de knoop met de concrete gevaren van fysieke en psychische gezondheidsklachten als gevolg. Dit zijn risico's die je moeilijk kunt onderschatten.

Dit alles neemt niet weg dat het wetsvoorstel hopelijk wordt aangenomen. Het voorstel is een terechte reactie op een veranderende arbeidsmarkt waarbij werknemers veel meer schakelen tussen verschillende levenssferen. Om het voorstel in de praktijk te doen slagen is het in mijn beleving wel bijzonder urgent dat de sociale partners grenzen durven trekken.

Wondermiddel
De meeste werkgevers zullen uiteindelijk geen grote problemen hebben met het toestaan van flexibele werktijden. Amerikaans onderzoek wijst eerder uit dat werkgevers steeds meer tijd in het privédomein zullen claimen en ook werknemers leggen zichzelf 'vrijwillig' verwachtingspatronen op. Als dit inderdaad leidt tot allerlei nieuwe gezondheidsklachten is er reden tot bezorgdheid. Flexibiliteit biedt in dat geval kansen maar is naar alle waarschijnlijkheid niet het wondermiddel waar CDA en Groen Links op hopen.


Fabian Dekker is arbeidssocioloog en publicist

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden