Column Erdal Balci

Femke Halsema is de kapitein op wie ik lang heb zitten wachten in deze stormachtige tijd

De kapitein, op wie ik lang heb zitten wachten, heeft zich vorige week gemeld. Femke Halsema heeft gezegd van plan te zijn om moskeeën waar gepredikt wordt dat vrouwen onderdanig horen te zijn en waar homoseksualiteit als een misdaad wordt beschouwd, te willen sluiten. Met deze woorden is de Amsterdamse burgemeester achter het roer gaan staan in deze stormachtige tijd. Halsema’s vastberadenheid betekent leiderschap van iemand die de westerse verworvenheden niet langs etnische of bevolkingsgroeperingen wil distribueren. Zij wil democratie, mensenrechten en het vrije woord voor iedereen in dit land en is van top tot teen geloofwaardig.

We leven in vredestijd, maar wel altijd met het stof van het slagveld van cultuuroorlogen in de lucht. De kracht van culturen en de bereidheid van de mensen om te vallen in die cultuuroorlogen is de krachtigste dynamiek van deze wereld. Zo refereerden de nazi’s al te graag aan een zin in een toneelstuk van het boegbeeld van de nazistische literatuur Hanns Johst. Die zin luidt: ‘Telkens als ik het woord cultuur hoor, reikt mijn hand naar mijn pistool.’ Met ‘cultuur’ werd de Franse cultuur bedoeld. Die nazi’s haatten dat uit de grond van hun harten en spuugden op de leus Gelijkheid, Vrijheid en Broederschap, simpelweg omdat het de vrucht van de Franse revolutie was. De haat zat zo diep dat ze niet alleen naar hun pistolen reikten, maar uiteindelijk als alternatief op de Franse cultuur het fascisme uitvonden en Europa in brand zetten.

De herinnering aan de verschrikkelijke tijd met de nazi’s maakt het begrijpelijk dat Europeanen niet vooruit te branden zijn als het om cultuuroorlogen gaat. Ze hebben dan ook van het postmodernisme gehouden zoals een hongerige baby van de borsten van haar moeder. De idealen van de moderniteit, zoals verlichting, onderwijs, volksverheffing en secularisatie, waren geen must meer en men omarmde het idee dat alle culturen gelijk zijn en prima naast elkaar kunnen bestaan.

Zolang je je niet al te veel stoorde aan het lot van de massa’s in andere continenten die gevangen zitten in een culturele driehoek van traditie, geloof en despotisme, kon je in alle vrolijkheid nog duizend jaar door in het ontwikkelde Westen. Maar de praktijk van de afgelopen decennia is dat een deel van die cultureel gegijzelde mensen buren is geworden van de West- Europeanen en dat de asymmetrie tussen de bevolkingsgroepen zich ook in deze contreien aan jan en alleman opdringt. Men is weliswaar bekwaam geworden in het wegkijken, maar op een gegeven moment maakt het niet meer uit naar welke kant je kijkt. Overal zie je de ongelijkheid tussen man en vrouw, de seksualisering van kinderen, de gedwongen huwelijken, de lage levensverwachting in de zwarte wijken, de besnijdenispraktijken, de discriminatie van homo’s, de zwarte propaganda jegens democratische waarden, de liefde voor de dictators van het moederland, enzovoort.

Voor de westerlingen, die hun kansrijke levens te danken hebben aan hun idealistische, modernistische, strijdlustige voorouders, was het gemakzuchtige postmodernisme het ei van Columbus. Het enige wat ze hoefden te doen was het ‘hautaine’ modernisme overboord te gooien en te genieten van de naoorlogse pretmaatschappij. Maar de ironie heeft ervoor gezorgd dat dat postmodernisme niet onder druk staat van het modernisme van hun voorouders, maar van het ‘premodernisme’ dat zijn wortels heeft in het verre, Arabische schiereiland.

De reflex van extreem-rechts op deze ontwikkelingen is voorspelbaar. Die wil af van de minderheden en wil liever vandaag dan morgen naar de tijd waarin Nederland blanker was dan koffiemelkpoeder. Extreem-rechts is zoals altijd irrationeel en kwaadaardig.

Het wachten was op vlaggendragers, die bereid zijn de mouwen op te stropen en dat doen omdat hun humanitaire reflexen hen dat pad opsturen. Mensen die actie ondernemen vanuit de gedachte dat die miljoen door de culturele driehoek van traditie, geloof en despotisme gegijzelde mensen ‘onze’ mensen zijn.

Eerst kwam dit jaar het initiatief van Vrij Links. Een nieuwe beweging die de seculiere wortels van links onderstreept, wijst naar de sociaal-culturele veenbrand in de polder en komt met concrete voorstellen – zoals het aan banden leggen van het religieus onderwijs – om kansengelijkheid te creëren voor kinderen uit de achtergestelde milieus.

De volgende mijlpaal is de strijdvaardigheid van Femke Halsema. De boot van kapitein de burgemeester is klein en de storm krachtig. Op de diepe wateren zijn mijn handen twee peddels, mijn hemd een zeil, mijn benen zo kloek als die van een matroos.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.