Opinie Anti-rooklobby

Felheid is gerechtvaardigd in de strijd tegen roken, die zich al zo lang voortsleept

Longartsen De Kanter en Dekker verdienen eerherstel, ook al gaan ze soms ver in hun antirookstrijd, vindt Marcel van Lieshout.

Longartsen Wanda de Kanter (L) en Pauline Dekker Beeld Evert Elzinga / ANP

Misschien komt het nog goed tussen de activistische longartsen Wanda de Kanter en Pauline Dekker, van de Stichting Rookpreventie Jeugd en de site TabakNee, en het polderorgaan Alliantie Nederland Rookvrij, opgericht door KWF, de Hartstichting en het Longfonds.

Donderdag zitten ze aan tafel om over de vorige week ontstane ophef te praten. ‘Heldinnen’ (Volkskrant-columnist Sheila Sitalsing) De Kanter en Dekker zijn dé gezichten van de strijd tegen roken. Ze zijn uit de Alliantie ­gezet omdat hun activistische toon en aanpak het polderoverleg met de overheid schade zou toebrengen.

KWF, de Hartstichting en het Longfonds schoven de stichting en site van De Kanter en Dekker jaarlijks 130 duizend euro toe. Dat is sinds kort stopgezet. Hoeveel geld dat besluit de fondsen oplevert of kost? Veel donateurs zijn zo kwaad dat De Kanter en Dekker worden ­gestraft, dat ze hun ­financiële steun hebben ingetrokken.

Naming-and-shaming

De strijd tegen roken is er een van de lange adem. Het duurt De Kanter en Dekker allemaal te lang. De vraag is: draagt een activistische toon bij aan het doel? Ik denk van wel. De longartsen zien naming-and-shaming (van mensen die ook maar ‘iets’ met de tabaksindustrie te maken hebben) als een effectief wapen.

De activistische CAN (eerst Club ­Actieve Niet-Rokers, nu Clean Air ­Nederland) deed en doet niet anders. Toen de antirookbeweging écht op kwam, de jaren tachtig van de vorige eeuw, beukte CAN erop los. In hun blaadje – het waren gelukkige tijden zonder sociale media – werden rokers of mensen die ook maar ‘iets’ met de rookindustrie van doen leken te hebben aan de schandpaal genageld.

De schandpaal was in feite een dubieus erepodium. Theo van Gogh won altijd goud. Koningin Beatrix haalde nog eens zilver. Een essay in de Volkskrant in 1987, als tegenwicht tegen al die berichten over de antirookbeweging, heeft mij ooit brons opgeleverd.

Je kunt veel zeggen over CAN (bedruipt zichzelf, zit in geen polderorgaan) maar de club heeft succes geboekt. Vooral dankzij door CAN aangespannen processen werd de horeca rookvrij. De overheid, die in dit dossier altijd last heeft van dubbele moraal (vrome woorden over rookvrije samenleving, maar ja, die accijnsopbrengst), wordt nu nog bejaagd door CAN. En terwijl de overheid poldert en aarzelt over de volgende stap, rookvrije terrassen, staat CAN alweer voor de rechter. Longartsen De Kanter en Dekker bewandelen dezelfde weg. Hun rechtsgang tegen de ‘criminele’ tabaksindustrie is nog niet ten einde.

Kanttekeningen

In naming-and-shaming gaan ze ver en daarbij vallen kanttekeningen te plaatsen. De moeder van ­PvdA’er Lodewijk Asscher is commissaris bij een tabaksproducent en wordt niet gespaard. De suggestie: is de zoon te vertrouwen? Het wemelt van de lobbyisten op het Binnenhof.

Bij het artikel op hun site TabakNee, kennelijk de aanleiding tot de verbanning en subsidiestop, kun je vraagtekens plaatsen. Ex-GroenLinks-fractievoorzitter Jolande Sap kreeg er daarin van langs. Ze zat de zogeheten ‘rooktafel’ van het Nationale Preventieakkoord (strijd tegen roken, alcohol en obesitas) voor. Sap is commissaris bij KPMG: dat heeft vaak in opdracht van de tabaksindustrie onderzocht wat de effecten zijn van accijnsverhogingen op de handel in illegale sigaretten en voor de grenseconomie (tabakstoerisme). Daarmee is Sap fout. Want lobbyist. Het ook door Nederland ondertekende FCTC-verdrag stelt dat de overheid de industrie op afstand moet houden bij het maken van antirookbeleid. Tja. KPMG is een groot bedrijf dat vaak ‘iets’ in opdracht onderzoekt. Sap is na haar politieke loopbaan ook lid van de SER en voorzitter van de NPHF (Federatie voor Gezondheid) geworden. Moet de SER niet eens? En zou de NPHF wel…?

En hoe zit het met de VVD? Ik opper het maar, want de overheid laat op last van die partij straks óók de effecten van accijnsverhoging op illegale handel en grenseconomie onderzoeken. Per 1 april 2020 wordt de accijns met 1 euro verhoogd. De overheid zegt nog steeds dat de prijs van een pakje sigaretten naar 10 euro gaat, maar maakt een pas op de plaats. Omdat eerst, vooral op last van de VVD, onderzocht wordt wat de effecten (ook voor de schatkist) van 1 euro was.

Is de hele overheid eigenlijk niet fout, behalve staatssecretaris Paul Blokhuis dan? Ik kom adem tekort. Dat krijg je nou van roken. Niettemin: De Kanter en Dekker vechten voor een goede zaak en verdienen steun. Niks mis met een dosis activisme in een strijd die zich al zo lang voortsleept.

Marcel van Lieshout is redacteur van de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden