column rob vreeken

Feit blijft feit, zelfs in bezet gebied

Beeld De Volkskrant

Amerika beschouwt de aanwezigheid van Israëlische nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever niet langer als een schending van het internationaal recht, zo heeft minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo bekendgemaakt.

Je kunt dat zien als iets wat regeringen nu eenmaal doen, namelijk het innemen van politieke standpunten. In dit geval echter is het alsof het Witte Huis zegt: wij gaan er niet langer vanuit dat water verdampt als het wordt verhit tot 100 graden Celsius. De aanwezigheid van nederzettingen op de Westoever is namelijk een schending van het internationaal recht. Dat is, om dat omstreden woord maar eens te gebruiken, een feit.

Het vloeit rechtstreeks voort uit de Vierde ­Geneefse Conventie, waarvan artikel 49 luidt: ‘De Bezettende Macht zal niet delen van zijn eigen bevolking overbrengen naar gebied dat het bezet houdt.’

Dat werd bevestigd door de hoogste volkenrechtelijke autoriteit, het Internationaal Gerechtshof, dat op 9 juli 2004 niet alleen de Israëlische Muur ­onwettig noemde (want gebouwd in bezet gebied), maar in één moeite door bepaalde dat alle Joodse nederzettingen illegaal zijn.

Een nieuw geluid was dat niet. Nota bene de juridisch adviseur van de Israëlische regering, Theodor Meron, waarschuwde na de Zesdaagse Oorlog in 1967 dat het vestigen van Israëlische burgers op de zojuist bezette Westoever en Gazastrook ‘expliciet ingaat tegen de Vierde Geneefse Conventie’ en dus tegen het internationaal recht.

Checkpoint bij Hebron op de Westoever. De aanwezigheid van nederzettingen op de Westoever is een schending van het internationaal recht. Dat vloeit voort uit de Vierde Geneefse Conventie. Beeld Getty Images

Toen het vervolgens wel gebeurde, stelde de Veiligheidsraad, met Amerikaanse instemming, keer op keer vast dat de bouw van nederzettingen een ‘flagrante schending’ was van het internationaal recht die ‘ogenblikkelijk’ moest worden gestaakt.

Na 1980 trokken de VS een beschermingsmuur op en werd kritiek in VN-verband op Israël steevast ­getroffen door een veto. Niettemin bleef al die tijd het officiële Amerikaanse standpunt, onder welke president dan ook, dat de nederzettingen onwettig zijn. En warempel, vlak voor Barack Obama het stokje overdroeg aan Donald Trump, in december 2016, kon de Veiligheidsraad dankzij Amerikaanse onthouding opnieuw zo’n resolutie aannemen.

Feit blijft immers feit.

Wat betekent dit voor de kansen op vrede?

Tsja, dat is het grote probleem. Er gaapt nogal een kloof tussen het internationaal recht en de politieke werkelijkheid. De partijen zijn verder van elkaar verwijderd dan ooit. Met name Israël heeft alle interesse verloren in wat nog steeds het ‘vredesproces’ heet (er is sprake van vrede noch proces) en is niet geneigd de Palestijnen ook maar een millimeter ­tegemoet te komen. Integendeel, met elk nieuw huizenblok op de Westoever wordt weer een voldongen feit geschapen.

Dit terwijl een oplossing niet alleen denkbaar is, maar eigenlijk tamelijk eenvoudig. Een regeling voor het Midden-Oostenconflict kan, durf ik te beweren, worden samengevat op de achterkant van een (alcoholvrij)bierviltje:

Handhaven van een deel van de nederzettingen, in ruil voor grond elders. Terugkeer van sommige (nazaten van) Palestijnse vluchtelingen, de rest afkopen met een pot buitenlands geld. Oost-Jeruzalem als Palestijnse hoofdstad. Internationaal toezicht op de heiligdommen in de Oude Stad. Klaar. Het staat allemaal al in het Genève-akkoord uit 2003, opgesteld door prominente Israëli’s en Palestijnen.

Waarom gebeurt het niet? Gebrek aan politieke wil, uiteraard. In die zin had Pompeo gelijk toen hij zei dat er ‘nooit een juridische oplossing van het conflict zal zijn’. Maar de onwettigheid van het ­nederzettingenbeleid is wel degelijk een politiek feit, dat onderdeel moet zijn van de contouren van een vredesregeling. De stap van de regering-Trump doet daar afbreuk aan. Ook in de hoge hoed van schoonzoon en speciaal gezant Jared Kushner zit mogelijk van alles verborgen, maar géén konijn.

Want ja: water kookt bij 100 graden Celsius.

Rob Vreeken en Arie Elshout becommentariëren beurtelings het buitenlandse nieuws.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden