De week in techLaurens Verhagen

Facebook legt vanuit Californië zijn waarden en normen aan ons op

Facebook laat afbeeldingen van Zwarte Piet niet meer toe. Bedreigt dat de vrijheid van menings­uiting? Nee hoor. Wel laat het zien hoe een oppermachtig bedrijf zijn waarden en normen kan opleggen.

Eerst pakten ‘ze’ onze Zwarte Piet af, daarna werd de LinkedIn-pagina van Maurice de Hond in de prullenbak gegooid en vervolgens mocht Opzij zelfs de voorpagina van het laatste nummer – waarop de zwarte conservator Abbie Vandivere poseert – niet meer op Facebook zetten.

Ehm, nee, dat ligt iets anders, maar daarover straks meer. De socialmediabedrijven, Facebook voorop, liggen meer dan ooit onder vuur. Niet alleen bij beleidsmakers, maar inmiddels ook bij het grote publiek. Dat laatste heeft te maken met de ongemakkelijke rol die ze in het publieke debat vervullen als gevolg van hun absurde macht en grootte.

Een en ander kwam op scherp te staan toen Facebook besloot afbeeldingen van Zwarte Piet te weren. De eerste reacties waren voorspelbaar. ‘Eindelijk!’, volgens de ene groep, ‘Belachelijk, want VvMU’, volgens de andere.

De cover van Opzij met Abbie Vandivere.

Voor wie niet dagelijks op social media vertoeft, VvMU is de afkorting van Vrijheid van Meningsuiting. Dat zijn wat veel letters om je recht daarop te verdedigen, vandaar. De term is nogal uitgehold omdat hij op diezelfde social media vooral wordt verdedigd door gekrenkte types die ten onrechte vermoeden dat dit recht een vrijbrief is om haat te zaaien.

Dat Facebook afbeeldingen van Zwarte Piet niet langer toelaat, heeft niets met Vrijheid van Meningsuiting te maken. Facebook is een privaat bedrijf dat zijn eigen regels mag bepalen. De vrijheid, hoewel niet absoluut, is verankerd in de Grondwet, maar heeft niets van doen met de regels van een bedrijf.

Censuur is dan wellicht een betere term om het ongemak mee in te kleuren. Censuur is namelijk het gebruiken van je macht om informatie achter te houden of de expressie aan banden te leggen. Dat hoeft niet per se te gebeuren door een staat. Dat kan ook een andere controlerende macht zijn.

Een oppermachtig Amerikaans techbedrijf legt nu vanuit Californië zijn waarden en normen aan ons op en bepaalt waarover wij in Nederland mogen communiceren. De vaak gehoorde repliek daarop is: ‘Dan ga je toch lekker weg bij Facebook!’ (De moderne variant van ‘er zit een knop op je afstandsbediening.’) Dat is te gemakkelijk. Het punt is nu juist dat (Europese) alternatieven voor partijen als Facebook niet of nauwelijks van de grond komen.

Terug naar Opzij. Omdat Facebook zo onder vuur ligt, komt elk incident onder een vergrootglas te liggen. De gewraakte cover zou niet mogen omdat die het nieuwe blackfaceverbod zou schenden. Niet waar: de cover is gewoon toegestaan. Het was Opzij alleen verboden ermee op Facebook te adverteren. Niet omdat er een zwarte vrouw op staat, maar omdat de redactie heeft nagelaten zich als nieuwsmedium aan te melden. Facebook heeft strenge regels voor politiek getinte advertenties, die weer niet gelden voor erkende nieuwsmedia. Foutje van Opzij dus. Nu nog een succesvol Europees alternatief voor Facebook.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden