Opinie

Extremistische bataljons brengen Kiev in het nauw

Oekraïne Militanten van de Rechtse Sector weigeren zich te onderwerpen aan het gezag van de regering.

Oekraïense soldaten zoeken naar de daders van een schietpartij bij het stadje Moekatsjeve. Beeld reuters

Op 11 juli vond in het West-Oekraïense stadje Moekatsjeve aan de grens met Hongarije een schietpartij plaats die aantoont hoe instabiel de politieke situatie in Oekraïne is. Bij een conflict tussen locale machthebbers en zwaarbewapende militanten van de extreem-nationalistische Rechtse Sector, het radicale deel van de Majdan-revolutie, vielen drie doden en dertien gewonden. Een tiental militanten verschool zich vervolgens in de Karpaten en weigert zich over te geven.

Het incident laat zien hoe groot de risico's zijn van het bewapenen van de vrijwilligersbataljons. President Porosjenko veroordeelde het 'banditisme', maar opvallend genoeg sprak hij ook verzoenende woorden over de Rechtse Sector. 'Er is geen conflict tussen de staat en de vrijwilligersbataljons', sprak hij hoopvol.

Volgens de Rechtse Sector wilden de 'Robin Hoods' in Moekatsjeve slechts optreden tegen de sigarettenmafia, die geleid wordt door plaatselijke politici, maar anderen zeggen dat de militanten hun aandeel in de winstgevende business kwamen opeisen. Dmitro Jarosj, de leider van de Rechtse Sector, vloog naar Moekatsjeve, maar hij heeft de mannen niet opgeroepen zich over te geven.

Illegaal wapenbezit

Jarosj erkende dat hij zijn strijders al in de zomer van vorig jaar heeft verboden buiten het oorlogsgebied van de Donbas wapens te dragen, maar rechtvaardigde het illegale wapenbezit nu met de dooddoener dat zijn mensen die wapens al hadden voordat dat verbod van kracht werd. 'Wapens zijn in de Karpaten onmisbaar om je tegen bandieten te verdedigen', aldus parlementslid Jarosj, die er geruststellend aan toevoegde dat 'ons doel het behoud van Oekraïne en het garanderen van stabiliteit' is.

Porosjenko reisde zelf naar de provincie om direct een nieuwe gouverneur te benoemen die orde op zaken moet stellen. Deze Gennadi Moskal is een harde crime fighter van de Krim, die het afgelopen jaar gouverneur was van het stukje van de provincie Loegansk dat niet ten prooi is gevallen aan de separatisten van de Volksrepubliek Loegansk. Moskal kneep bijvoorbeeld de rebellenrepubliek af door de watertoevoer stop te zetten, maar eiste ook hard optreden van Kiev tegen misdrijven, die worden gepleegd door de Oekraïense vrijwilligersbataljons. Dat juist hij naar West-Oekraïne is gestuurd laat zien dat Porosjenko de zaak hoog opneemt.

Toen voor Kiev volkomen onverwacht een opstand uitbrak in de Donbas, die uitmondde in een door Rusland gesteunde oorlog, ontstonden overal patriottische vrijwilligerslegers, gefinancierd door oligarchen en bevoorraad door de bevolking. Hun vechtkracht was hard nodig omdat het reguliere leger aanvankelijk nauwelijks tot vechten in staat was. Het leger was onervaren, gedemoraliseerd en niet van plan op de eigen bevolking te gaan schieten. Alles bij elkaar zijn er nu zo'n veertig vrijwilligersbataljons aan het front actief, met in totaal 15 duizend manschappen. Volgens rapporten van Amnesty International en Human Rights Watch hebben sommige bataljons (Azov, Aidar, Tornado) zich schuldig gemaakt aan misdrijven, mishandeling en afpersing.

Laura Starink is journalist. Zij was correspondent in Moskou voor NRC Handelsblad.

Wetsontwerp

Het goede nieuws is dat de bataljons inmiddels praktisch allemaal 'gelegaliseerd' zijn, dat wil zeggen ondergeschikt gemaakt aan de ministeries van Defensie en Binnenlandse Zaken. Allemaal op één na: het Oekraïens Vrijwilligerscorps van de Rechtse Sector weigert zich tot op heden te onderwerpen en eist een status aparte in Oekraïne op.

Hun leider Dmitro Jarosj heeft een wetsontwerp ingediend bij het parlement om dat te regelen. Zo'n status is niks bijzonders, zei Jarosj een paar weken geleden tegen mij, die bestaat ook in Estland, Finland of Zwitserland. Hij is voorstander van een reserveleger, dat in noodsituaties kan worden opgetrommeld. Maar Oekraïne is geen Zwitserland. Om Jarosj te paaien heeft Porosjenko hem inmiddels een adviseurschap bij de Generale Staf aangeboden.

Het probleem is dat de bataljons populair zijn bij de bevolking en beschouwd worden als een manier om de druk op de corrupte ketel te houden. De vraag is of de Rechtse Sector met het openen van een 'tweede front', zoals in Oekraïne nu wel wordt gezegd, zijn hand heeft overspeeld.

Gay Pride

Bij het denkend deel der natie had Jarosj zich al impopulair gemaakt door zijn mannen op te roepen de Gay Pride demonstratie in Kiev op 6 juni aan te vallen. Velen noemen hem een 'provocateur'. Jarosj moet erkennen, zegt parlementslid en onderzoeksjournalist Mustafa Najem (een van de initiatiefnemers van Euromajdan) dat de Rechtse Sector een franchise is geworden, waar allerlei criminele elementen een vrijbrief voor hun louche zaken zoeken. Het is zeer de vraag of Jarosj zijn organisatie onder controle heeft.

De meeste bataljons hebben in dit conflict inmiddels hun loyaliteit aan Porosjenko betuigd. Bataljon Azov, heeft al aangeboden de vechtersbazen van de Rechtse Sector voor Porosjenko uit de Karpaten te gaan halen, zodat ze terecht kunnen staan.

Daar zal Porosjenko niet op ingaan, maar hij kan er niet omheen duidelijk op te treden tegen deze 'dvojevlastije' (dubbele machtsstructuur). Het is zoals Joeri Loetsenko, leider van zijn partij Blok Petro Porosjenko zei: 'Geen enkel patriottisme kan de aanwezigheid van tot de tanden bewapende mensen op 1.600 kilometer van het front rechtvaardigen'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden