Evenwichtskunstenaar Van der Laan

De visiebrief van de PvdA-minister heeft een dubbele boodschap en het kernwoord is 'wederkerigheid'. Het woord balans valt vaak, maar een alternatief is er niet.

de Haagse redactie

Dinsdag presenteerde PvdA-minister Van der Laan (Wonen, Wijken en Integratie) de zogenoemde Integratiebrief. Op 25 A4-tjes legt de minister aan de leden van de Tweede Kamer uit hoe het kabinet aankijkt tegen de positie van ‘nieuwe Nederlanders’ in de samenleving.

Achteruit
Het woord ‘allochtoon’ gebruikt het kabinet niet meer, dat is te zeer een woord dat achteruit kijkt. Het gaat er niet om waar je vandaan komt, is nu de redenering, maar waar je naar toegaat. Naar Nederland. En daar dien je je als buitenlander dan ook naar te gedragen.

De brief is die van een evenwichtskunstenaar. Tijdens de presentatie van zijn schrijven gebruikte Van der Laan niet voor niks diverse malen het woord ‘balans’. Nederland leeft van een open economie en kan zich dus niet afsluiten voor migratiebewegingen. Tegelijkertijd is een selectief migratiebeleid noodzakelijk om migranten ‘die onvoldoende zijn toegerust voor een succesvolle toekomst in Nederland’ te weren.

Goede kant
Het gaat gestaag de goede kant op met de integratie, maar er zijn ook forse problemen. Woon- en schoolsegregatie nemen eerder toe dan af, maar de participatie van studenten met een niet-westerse achtergrond in het hoger onderwijs stijgt.

Een ‘visiebrief’, noemt Van der Laan zijn document. Dat verklaart het hoge enerzijds/anderijds-gehalte. Geen wonder daarom dat de reacties gemengd zijn. Want visies zijn ambigu. Wie wil lezen dat het goed gaat met de integratie, kan een positieve boodschap destilleren uit de tekst. Wie pessimistischer gestemd is, zal bijvoorbeeld lezen dat de criminaliteit onder Antillianen en Marokkanen nog altijd ‘schrikbarend’ hoog is. Met de inburgering van allochtonen is er in het verleden veel fout gegaan, maar als we voortaan van nieuwkomers een ‘extra inspanning’ vragen valt op dat punt veel winst te halen.

Juiste toon
De dubbele boodschap van Van der Laan leidt tot tegengestelde reacties in politiek en pers. Een ‘druilerig gedrocht’ is de brief, schrijft Christiaan Weijts in nrc next. De commentator van Trouw daarentegen komt superlatieven te kort: knap, goed, de juiste toon.

De verbindende visie van het kabinet tussen de twee manieren van kijken, is de strijd tegen de vrijblijvendheid. Kiezen voor een nieuw land vereist burgerschapszin in dat nieuwe land. Maar ook hier is een keerzijde.

Dat daadwerkelijk burger-zijn kan maar in beperkte mate worden afgedwongen. Van der Laan schuwt waar mogelijk de sancties niet, maar stelt ook vast dat de effectuering van betrokken burgerschap in hoge mate moet komen van een ‘moreel appèl’ op de nieuwkomer. Niet het herkomstland is de focus, is de boodschap, maar Nederland.

Lucratief
Wat de brief in elk geval niet doet, is de electoraal zo lucratieve boodschap van de PVV volgen. Het is geen anti-immigratiebrief, ondanks alle zorgen over de vraag of de ‘spankracht’ (ook een Van der Laan-woord) in de samenleving voldoende is om de komst van nog weer nieuwere nieuwe Nederlanders te verwerken.

En de rechtsstaat zal steeds de toetssteen zijn en blijven voor alle, al dan niet vermeende ongemakken die de islam brengt. Vermeend zijn in elk geval niet de gevoelens van onbehagen en onveiligheid die veel ‘oude’ Nederlanders voelen, maar: ‘Het is onrechtvaardig om een hele geloofsgemeenschap te beoordelen op de daden van enkele extremisten.’ Het is, bij alles, dus ook een heel politieke brief, deze tekst van Van der Laan, die de verschillende sentimenten in het migratiedebat (ook binnen zijn eigen partij) probeert te verbinden.

Binnenkort staat de begrotingsbehandeling van het integratie-deel uit Van der Laans portefeuille op de agenda. De onvrede bij vooral SP, VVD en PVV over de brief is groot. Het debat zal heftig zijn. Toch zal Van der Laans motto, dat zich nog het beste laat samenvatten in het ook door hem gebruikte woord ‘wederkerigheid’, het wel houden. Een alternatief is er niet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden