COLUMNKustaw Bessems

Evalueren wat er fout is gegaan moet juist wel zo snel mogelijk

Nee, zo lang de brandweer aan het blussen is, moet je doorgaans niet storen. Maar als de wagen met een slakkengangetje de hoek om komt? En de slang blijkt ook nog lek? Dan tik je misschien toch eens iemand op de schouder.

Minister De Jonge van Volksgezondheid kwam van de week in de Kamer weer met de brandweervergelijking. Rutte heeft die ook gebruikt. In De Telegraaf zei De Jonge: ‘Uitgebreid evalueren wat er fout is gegaan, dat moet, maar daar hebben we nu geen tijd voor.’

Klinkt logisch, maar dat ligt toch meer voor de hand bij een korte hevige crisis dan bij een ‘nieuw normaal’ dat jaren gaat duren.

Hoe kon het dat RIVM en kabinet de dreiging zo lang zo laag inschatten? Hoeveel onnodige slachtoffers vielen er? Komen we daardoor nu moeilijker weer uit de lockdown? Hoe kon er zo weinig mogelijkheid zijn tot testen, zo’n tekort aan bescherming? Hoezo werd dit niet sneller opgelost?

Hoe hebben de gruwelijke taferelen in verpleeghuizen zich kunnen ontvouwen? Hoe lang is vastgehouden aan het streven naar groepsimmuniteit? En is het wel losgelaten? Een optreden van ‘Outbreak Management Team’-lid Ann Vossen bij Jinek van de week deed anders vermoeden. Waardoor mislukte de ontwikkeling van een app aanvankelijk en was die nu wel of niet essentieel? Waarom zitten instellingen bij de broodnodige uitbreiding van bron- en contactonderzoek op elkaar te wachten?

Het gaat niet om de schuldigen, het gaat erom dat onderzoek naar zulke kwesties aan het licht brengt welke onderliggende mechanismen tot op de dag van vandaag niet goed lopen. In een slepende crisis is dat geen wijsheid achteraf, maar kennis die meteen kan worden toegepast.

Intussen doet het parlement juist dienst op een laag pitje. Vragen worden niet serieus behandeld en belangwekkende stukken niet overlegd. De wet die journalisten toegang tot die stukken moet verschaffen is zelfs tot nader order buiten werking gesteld.

Nederland wordt geregeerd volgens de adviezen van het Outbreak Management Team, een groep medici met onduidelijke samenstelling en werkwijze. Rutte noemt die adviezen heilig en neemt ze steeds over. Dat betekent ofwel dat het kabinet geen eigen beslissingen meer neemt, ofwel dat die adviezen zijn voorgekookt en dat van wetenschappelijke onafhankelijkheid geen sprake is. Allebei onwenselijk.

Niemand is echt aanspreekbaar. Als RIVM-man Jaap van Dissel een te lastige vraag krijgt, zegt hij: ik ben maar adviseur, u moet bij de beleidsmakers zijn. Als bewindslieden geen goed antwoord hebben, wijzen zij juist naar de adviseurs. Bijsturen gebeurt niet op grond van betere inzichten van buiten, maar bij genoeg lawaai, zoals toen de scholen tegen de eigen overtuiging in werden gesloten. Democratie, zegt Rutte. Willekeur, kun je dat ook noemen.

De uitvoering is in handen van vermoeide bewindslieden op de toppen van hun adrenaline. De Jonge zegt dat een heleboel besluiten zo snel worden genomen dat ze niet eens meer worden opgeschreven. Het gevoel van urgentie is te prijzen, maar het klinkt ook wat ontspoord. Zo blijven doordenderen is uiteindelijk een recept voor ongelukken.

Moeten ambtenaren die nog volop bezig zijn met de crisisbestrijding dan hun kostbare tijd besteden aan het opdiepen van documenten voor de nabespreking? Nog niet vandaag. Maar wel eerder dan Rutte, Van Dissel en De Jonge prettig zullen vinden. Want de uitnodiging zal nooit van de brandweer zelf komen, dus de Kamer moet druk uitoefenen: benoem vast de commissie en staf die het onderzoek gaan doen.

Deugdelijke voorbereiding, waar nog geen ambtenaar mee lastig hoeft te worden gevallen, kost tijd. Binnen twee weken wordt voorzien dat de bezetting op de ic laag genoeg is om de eerste maatregelen te versoepelen. Dat klinkt dan als een goed startpunt voor een vlotte en kritische evaluatie van de eerste fase in de coronacrisis, met alle gegevens op tafel.

Mailen? k.bessems@volkskrant.nl 

Lees ook:

Februari: de verloren maand in de strijd tegen het coronavirus

Al in februari verspreidde het coronavirus zich als een veenbrand door Nederland. Toen de omvang van de epidemie duidelijk werd, was het te laat.  Een reconstructie.

Luisteren we in de coronacrisis niet naar een te klein groepje deskundigen?

Wat experts zeggen is voor de regering leidend. Fijn, vond Volkskrant-journalist Kustaw Bessems, tot hij hun redeneringen niet meer kon volgen, en zelfs onenigheid zag. Hij wil graag méér stemmen horen.

Zorgmedewerkers in verpleeghuizen zijn bang: ‘En ik dan, moet ik niet worden getest?’

Zorgwerknemers vrezen dat zij zelf de grootste verspreiders van corona in de verpleeghuizen zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden