Column Arie Elshout

Europese kiezers stemmen om mee te praten, om gehoord te worden

Het is een mooi beeld: bootjes die gebruikmakend van het getij op afgelegen Engelse strandjes landen, hun smokkelwaar lossen en in het maanlicht weer worden teruggeduwd in zee. De ladingen bestaan uit bijbels in de volkstaal, clandestien gedrukt in Antwerpen. De drukpers is uitgevonden, er komen meer boeken, meer mensen leren lezen, meer mensen zien met eigen ogen wat in de Bijbel staat. Zij ontdekken dat het woord paus nergens is te vinden. Het kerkelijk monopolie op de waarheid wordt doorbroken.

Hilary Mantel beschrijft het in haar Cromwell-trilogie over het Engeland van de Reformatie. Het is een belangrijke onderstroom in deze boeken: het ontluiken van het democratisch besef. Mensen willen niet langer onwetend en machteloos blijven en gaan zelf lezen, nadenken en oordelen. Mantel maakt tastbaar hoe dat werkte en voelde: ondergronds verspreide boeken als pril begin van een eeuwenlang proces van Europese democratisering.

De democratie werd een wezenskenmerk van Europa, maar het houdt nooit op, het is nooit af. Democratisering van de EU is het volgende. Vorige week was er een belangrijk moment: de opkomst bij de Europese verkiezingen was met meer dan 50 procent de hoogste in een kwart eeuw. Veertig jaar daling werd omgezet in een stijging. Een meerderheid van de kiezers neemt de Europese democratie serieus genoeg om de gang naar de stembus te willen maken, om te willen meepraten, om gehoord te willen worden.

Meteen na de uitslag verplaatste de aandacht zich naar wie van de zogenoemde Spitzenkandidaten de nieuwe voorzitter van de Europese Commissie moet worden: de Duitse christen-democraat Manfred Weber, de Nederlandse sociaal-democraat Frans Timmermans of de Deense liberaal Margrethe Vestager. Iedereen houdt daarvan: het spel en de poppen. Maar parallel daaraan, minder zichtbaar, is een fundamenteler gevecht losgebarsten over wat voor een democratie we willen in de EU.

Weber gebruikte op de Brusselse verkiezingsavond een woord dat velen ontging, maar dat de kern raakte van waar het om gaat. Hij pleitte voor een ‘parlementarisatie’ van de Europese democratie. Een democratie waarin het zwaartepunt ligt bij het parlement en niet bij presidenten of premiers. Dat is nog niet zo op EU-niveau. Het parlement in Brussel/Straatsburg breidt zijn macht uit. Het is medewetgever geworden op steeds meer terreinen. De Europese wetten waarmee we allen te maken krijgen, vereisen zijn goedkeuring. Maar aan de wetgeving gaan technisch complexe, deels geheime onderhandelingen vooraf tussen parlement, Europese Commissie en lidstaten. Het is nog net niet alsof priesters met de rug naar de gelovigen toe teksten in onbegrijpelijk Latijn voorlezen, maar het scheelt niet veel.

Stemmen in Hongarije. Beeld Getty Images

Daarom moet het Europees Parlement verdere stappen zetten, menen Weber en Timmermans. Zij bevestigden dinsdag dat de nieuwe voorzitter van de Europese Commissie een Spitzenkandidat (lijsttrekker) moet zijn die eerst zijn programma aan de kiezers heeft gepresenteerd en daarna een meerderheid van europarlementariërs achter zich heeft weten te krijgen. De liberalen spraken zich ertegen uit. Pikant, want we hebben het over de fractie die Macron, VVD en D66 vertegenwoordigt. Van Macron verrast het niet, Franse presidenten wanen zich Jupiter en houden niet van parlementen. Toch is het gek dat uitgerekend liberalen zich verzetten tegen pogingen het EU-parlement politieker en minder technisch te maken.

Als kiezer hoop ik dat een Spitzenkandidat Commissievoorzitter wordt. Als eerste stap. Knorrige eurosceptici zeggen over het Europees Parlement: het was niks, is niks en blijft niks. Het getuigt van een statisch wereldbeeld. Men moet ergens beginnen, net als Cromwell als hij leest in zijn illegale kopie van een Duitse bijbelvertaling en ervan droomt dat de koning zijn macht krijgt van een parlement, van het volk.

Ook de EU-democratie moet zo worden dat u als kiezer het gevoel hebt dat u meeleest, meedenkt en meebeslist. Veel verandert, maar veel ook niet.

Arie Elshout en Rob Vreeken becommentariëren beurtelings het buitenlandse nieuws

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden