'Europees waardenstelsel' bestaat niet

De Volkskrant maakte gewag van een culturele contrarevolutie waarnaar Jaroslav Kaczynski, de sterke man achter de huidige Poolse regering, en de Hongaarse premier Viktor Orbán zouden streven. Zij leggen de nadruk op vaderlandsliefde, familie en christendom. Volgens Konrad Szymanski, Pools minister voor Europa, moesten wij 'accepteren dat het continent heel divers is' (Ten eerste, 15 september).

Beeld epa

Szymanski duwt tegen een open deur. Dat blijkt uit een onderzoek dat drie medewerkers van de Universiteit van Tilburg onder leiding van prof. Paul de Graaf hebben uitgevoerd in een poging te weten te komen wat Europese waarden zijn.

Het onderzoek had plaats in 1981, 1990 en 1999 en richtte zich op gevoelens betreffende Europa, gezin, werk, religie, politiek, maatschappij en geluk. Alle ogenschijnlijk Europese landen namen deel, met inbegrip van Rusland, Turkije, Armenië, Georgië en Azerbeidzjan. De resultaten zijn even fascinerend als ontnuchterend, want het verschil in waarden is groot.

Zo vond 90 procent van de Letten dat mannen en vrouwen kinderen nodig hebben voor een vervuld leven. Minder dan 8 procent van de Nederlanders is het daarmee eens.

Geloof in God blijkt uiterst belangrijk voor Polen, maar in het geheel niet voor Tsjechen. In het noorden van Europa ziet men meer respect voor autoriteiten als iets slechts maar dat geldt niet voor de rest van Europa.

Meer dan tweederde van de Turken en de Roemenen verlangt naar een sterke leider, die niet door verkiezingen en een parlement aan banden wordt gelegd. Bijna geen enkele Zweed heeft bezwaren tegen buitenlandse buren. Slechts de helft van de Turken deelt die opvatting.

En zo gaat het maar door.

De conclusie van de studie luidt: 'Er bestaat niet zoiets als een duidelijk geheel van Europese waarden'.

Die conclusie wordt gedeeld door de Groupe de Reflection, aangesteld door Romano Prodi, voormalig president van de Europese Commissie. Die commissie bestond uit twaalf prominente persoonlijkheden, zoals Kurt Biedenkopf (1930), Bronislaw Geremek (1932-2008), Michel Rocard (1930-2016) en Simone Veil (1927). De Groupe diende zich bezig te houden met de 'spirituele en culturele dimensies van Europa'. Een van de conclusies luidde: 'Elke poging 'Europese waarden' vast te leggen stuit onvermijdelijk op een baaierd van uiteenlopende nationale, regionale, etnische, sektarische en sociale overtuigingen.'

Wie geneigd is vrijheid, mensenrechten en democratie aan te zien voor Europese waarden, moet beseffen dat diezelfde waarden ook worden gekoesterd in de beide andere takken van de westerse beschaving: Noord- en Latijns-Amerika. Europese waarden moeten exclusief zijn voor Europa: omnis definitio est exclusio.

De Poolse minister van Europese Zaken Szymanski kan dus gerust zijn. De pluriformiteit van de Europese waarden is overduidelijk. Het bindmiddel voor de lidstaten van de EU is dan ook niet hun waarden maar hun belangen. Die van Polen zijn duidelijk.

Frits Bolkestein, Amsterdam

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden