Emmanuel Macron

Opinie Europa

Europees project is geopolitieke noodzaak

Emmanuel Macron Beeld EPA

De twee wereldoorlogen zijn wél geldig als ­stichtingsmythen van het Europese project, stelt Cyril de Beun.

Het artikel van Willem Melching over Macrons rede (O&D, 26 nov.) staat helaas vol met verdraaiingen. Melching beweert terecht dat de twee wereldoorlogen een gevolg waren van machtspolitiek, maar dat is nogal logisch: elke oorlog is een gevolg van machtspolitiek. Wat hij niet vertelt, is dat die machtspolitiek sterk ingegeven was door nationalistische sentimenten.

Om dan ook nog te beweren dat de Tweede Wereldoorlog puur en alleen een gevolg was van raciale machtspolitiek, is onzorgvuldig. Voor veel Duitsers waren juist de gevolgen van het Verdrag van Versailles en het gevoel van nationale vernedering een reden om voor Hitler te kiezen. Nationalistische revanchegevoelens stonden dus ook bij de uitbraak van de Tweede Wereldoorlog centraal.

Dan nog een aantoonbare onjuistheid: in het voorjaar van 1918 zijn de geallieerden niet tot de aanval overgegaan. Het waren de Duitsers die met hun voorjaarsoffensieven het geallieerde front aanvankelijk deden kraken.

Vooral echter is de karakterisering van de Amerikaanse president Wilson ietwat misleidend. Zijn idealisme bestond er namelijk in dat hij een ‘vrede zonder overwinning’ bepleitte, waardoor noch de geallieerden, noch de centralen de overwinning konden claimen en de Amerikanen zich – zonder aan de oorlog te hebben deelgenomen – als morele overwinnaars konden presenteren. Het verliep uiteindelijk anders en de VS werden, zeer tegen de zin van Wilson, de oorlog ingezogen aan de kant van de geallieerden, vooral door falend diplomatiek optreden van de Duitsers (zie het beruchte Zimmermanntelegram).

De twee wereldoorlogen zijn daarom júíst geldig als stichtingsmythen van de EU. Het feit dat tot twee keer toe het dappere verzet van de Britten en de interventie van de Amerikanen nodig was om het continent van tirannie te vrijwaren, geeft al aan hoe precair de situatie nu is. De Amerikanen en Britten zullen onze bondgenoten blijven, maar we kunnen niet verwachten dat zij voor de hele Unie militair garant blijven staan. De nasleep van de Eerste Wereldoorlog leert ons dat een politieke unie belangrijk is om de machtsbalans op het continent te bewaren. Al tijdens het interbellum zijn er verschillende concrete voorstellen gedaan om Europese eenheid te creëren: het Europaplan (1929) van de Franse buitenlandminister Aristide Briand (ondersteund door zijn Duitse collega Stresemann) werd helaas getorpedeerd als gevolg van de Grote Depressie en de daaropvolgende nationalistische reflex. Briand en Stresemann wisten dat de Britten zich op hun Empire terugplooiden en dat ook de Amerikanen niet van plan waren over het continent te waken.

In een soortgelijke situatie zitten we nu: de Britten zijn traditioneel altijd een voorstander geweest van de Unie, maar wel een waar ze zelf geen deel van uitmaken; de Amerikanen verleggen hun geopolitieke focus steeds meer naar de Pacific. Met de opkomst van het autoritaire machtsblok China-Rusland is het voor de EU cruciaal om een gemeenschappelijk geopolitiek beleid te ontwikkelen, het liefst in federaal verband. Het defensiebudget kan dan gemeenschappelijk worden opgebracht om het continent te verdedigen en interventiemogelijkheden te ontplooien, terwijl bijvoorbeeld sociale zekerheid gewoon de verantwoordelijkheid van het nationale niveau blijft.

Macrons rede is daarom allesbehalve gratuit. Dat hij het Franse leger, het machtigste in de post-Brexit EU, wil laten opgaan in een Europees leger en bereid is de Franse economie te hervormen om Noord-Europese zorgen over een transferunie weg te nemen, getuigt van politieke moed. Met ‘leuzen’ en ‘proefballonnetjes’ heeft dat weinig te maken: het gaat om concrete geopolitieke belangen, gebaseerd op de honderd jaar oude vraag hoe we Europese vrijheden doelmatig kunnen beschermen. Merkel, en uiteindelijk ook Nederland, zouden er goed aan doen deze uitgestoken hand van Macron aan te nemen.

Laten wij – ik spreek hier als jongere – het Europese project niet door oudere generaties en rechts-radicalen kapot praten. In varietate concordia!

Cyril de Beun promoveerde in 2017 op redes van Duitstalige auteurs, 1880-1938.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.