Opinie Europees leger

‘Europees leger’, dat zijn gevaarlijke woorden

Franse militairen woensdag op het vliegdekschip Charles de Gaulle voor de kust van Toulon. De Franse president Macron kwam een nachtje logeren.

Bij de Europese verkiezingen zijn plannen voor een EU-leger voer voor de anti-Unie-campagne, waarschuwt Hans Kribbe.

Europees leger. Ook in het tijdperk-Donald Trump blijven het gevaarlijke woorden. Emmanuel Macron leek zijn moment goed te hebben gekozen. Precies ­honderd jaar geleden zwegen de ­kanonnen in Verdun, Ieper en de Somme. Onder Franse regie, dus met gevoel voor theater, werd het herdacht in ­Parijs. Een moment om de grote ­Europese idealen eens flink kracht bij te zetten.

Toch tastte de meesterregisseur van het Elysée-paleis mis. Beter had hij het Europese leger buiten beeld gehouden. Trump, te gast in Parijs, voelde zich geschoffeerd. Zo’n leger was nodig, aldus Macron in een interview, om de Europese Unie te beschermen tegen Rusland, China en cyberaanvallen vanuit de Verenigde Staten. Very insulting, sneerde Trump. Pomp je miljarden dollars in de veiligheid van Europa, bombarderen ze je tot ­vijand! Geen fist shakes dit keer. Krijg je ervan als je Amerika’s sterke man beledigt.

In Europa staat er meer op het spel. De Europese verkiezingen volgend jaar dreigen uit te draaien op een ­referendum over de Unie zelf. In die strijd zijn grootse plannen zoals die voor een Europees leger kanonnenvoer voor de nee-campagne. Op Fox zette Nigel Farage Macron alvast weg als ‘eurofanaticus’. Beoogd Forum voor Democratie-strijder in het Europees Parlement, oud-Volkskrant-­columnist en Trumpkenner Derk Jan Eppink, meldde op Twitter dat Brussel zijn stormtroepen vooral zou inzetten ­‘tegen ongehoorzame gebieden in de EU’. Lees: Polen, Hongarije en dus ooit misschien ook wel Nederland. Want wie waren nu die externe vijanden voor wie we zulke troepen nodig hadden? Jan Roos: ‘Als er een Europees ­leger komt, wonen we per direct in een dictatuur.’

Dat de hoeders van de soevereiniteit geen vijanden zien, bewijst dat zij zichzelf slecht begrijpen. In de wereld van soevereine staten die zij voorstaan is er in politiek opzicht immers altijd een vijand. Geopolitieke rivaliteit tussen staten en grote mogendheden is er ingebakken. Trump ­begrijpt dat al beter. Deze zomer was hij het zelf die de Europese Unie tot ‘vijand’ bestempelde. In Europa leidde dat tot consternatie. Maar het past binnen Trumps wereldbeeld. ­Vijanden horen erbij.

Vladimir Poetin, ook in Parijs ­vorige week, ziet de geschiedenis nog net iets scherper dan zijn Amerikaanse bewonderaar. De uiterste consequenties van een wereldorde die stoelt op soevereine macht begrijpt hij instinctief. Zonder leger en het ­allerbeste wapentuig, weet Poetin, wacht de vazallenstatus, overrompeling in de jungle van de internationale politiek. Voor een economische grootmacht als de EU, zo verklaarde hij tegenover RT, was een eigen leger heel ‘normaal’. Een ‘positieve’ stap in een wereld die in machtsblokken uiteenvalt: China, de VS, Rusland en, als ze de stap waagt, de Europese Unie. In de ongelijke strijd tegen Amerika en China is een sterk en onafhankelijk Europa voor Moskou een mogelijk bruikbare gelegenheidspartner.

Vraag blijft of ook de Europese ­kiezer het sein op groen zet. Angela Merkel schoot Macron deze week al te hulp in Straatsburg. Eerder nog ­gedwongen tot behoedzaamheid, pleitte ook de Bondskanselier voor een ‘echt’ Europees leger. Nu zij haar afscheid heeft aangekondigd, oogt Merkel bevrijd. Men ziet haar twijfelen, nadenken: halen wij de grote ­Europese idealen en vergezichten nog eens van stal? Is dit onze laatste kans? Wagen wij de federale sprong voorwaarts, voordat de meerderheid ons ontglipt?

Het is hoog spel. Gesteld voor het alles-of-niets kan het antwoord ook zomaar ‘niets’ luiden. Diepe wonden, nieuwe Europese breuklijnen en veel ressentiment lijken onvermijdelijk, zoals honderd jaar geleden. Ver van Parijs hebben Commissieambtenaren het daarom liever over een Europese ‘defensie-identiteit’, woorden die beter recht doen aan de politieke werkelijkheid van nu. Vier jaar geleden presenteerde ook de Commissie-Juncker zich als Europa’s laatste kans. Nu ziet men: er komt toch weer een nieuwe kans.

Hans Kribbe is filosoof, werkte in de EU-kabinetten van Bolkestein en Kroes en daarna als EU-adviseur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden