OpinieRusland

Europa, roep Kremlin ter verantwoording

Nu Rusland weer in de Raad van Europa zit, moet Poetins regime zich aan de mensenrechten houden, betoogt Vladimir Kara-Moerza.

Politieagenten houden een demonstrant aan tijdens.Beeld AFP

Toen Europa deze zomer besloot Rusland terug te laten keren in de Raad van Europa vonden sommigen dit in strijd met de missie van de Raad als Europa’s hoeder van mensenrechten en democratie. Het Kremlin had immers geen enkele poging ondernomen binnenlandse oppressie en buitenlandse agressie in te dammen. Anderen zagen een kans de dialoog met Moskou te herstellen en de toegang van Russische staatsburgers tot het Europees Hof voor de Rechten van de Mens te waarborgen.

Want waar kunnen oppositieleiders, journalisten, activisten en gewone Russen anders terecht voor gerechtigheid? Met de ­terugkeer van Rusland is het nu zaak dat iedereen zich verenigt achter dit doel: zorgen dat het Kremlin haar verplichtingen wél nakomt. Niet alleen jegens eigen burgers, ook jegens andere lidstaten. Om te beginnen met Art. 46 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, dat alle leden verplicht ‘zich te houden aan de einduitspraak van het Hof in de ­zaken waarbij zij partij zijn’. Dus Rusland ook.

Te laat

Volgens sommigen is het te laat. In Rusland zijn onafhankelijke politici en journalisten vermoord, demonstraties uiteengeslagen en verkiezingen gemanipuleerd. Over de grens is de soevereiniteit van Oekraïne met geweld geschonden, zijn Syrische burgers gebombardeerd en werd MH17 uit de lucht geschoten. Ondertussen eigende Rusland zich in weerwil van Art. 46 het recht toe onwelgevallige uitspraken van de Raad van Europa te negeren onder het mom dat ze in strijd zijn met Russisch recht.

Maar als we de handdoek in de ring gooien, laten we de slachtoffers van vandaag en morgen in de steek. Politieke gevangenen als Joeri Dmitrijev, de historicus die massagraven uit de Stalin tijd in kaart bracht, Anastasia Sjetsjenko, aangeklaagd onder een nieuwe wet tegen ‘onwenselijke organisaties’ en Aleksej Pitsjoegin, al ruim zestien jaar opgesloten omdat hij weigert valse verklaringen af te leggen tegen ex-collega’s in de Yukos-affaire. Al heeft het Europees Hof voor de Rechten van de Mens Rusland hiervoor twee keer tot de orde geroepen, doet het Kremlin alsof haar neus bloedt.

Verantwoording afleggen

Wat kunnen Nederlandse politici doen? Het Kremlin ter verantwoording roepen. De Litouwse parlementariër Emanuelis Zingeris, speciaal rapporteur van de Raad, onthulde dat het Russische onderzoek naar de moord op oppositieleider Boris Nemtsov in 2015 in de doofpot is gestopt. Hij concludeerde dat de aanslag onmogelijk was geweest zonder toestemming van de hoogste Russische autoriteiten. De eis nu: dat de Russische autoriteiten goed onderzoek doen. Met Rusland terug in de Raad dient aan deze oproep subiet gehoor te worden gegeven.

Ook moet de Nederlandse regering een nationale Magnitsky-Wet invoeren. Zodat sancties (het intrekken van visa, bevriezen van banktegoeden) kunnen worden opgelegd aan mensenrechtenschenders wereldwijd. Stop met het faciliteren van buitenlandse criminelen – inclusief corrupte ambtenaren en oligarchen uit Poetins regime, die hun volk bestelen en het geld wegsluizen naar het vrije westen. Nederland mag best de deuren sluiten voor lieden die de democratische basisprincipes thuis met voeten treden, maar zich er in het westen luidkeels op beroepen. Ten derde: blijf morele steun bieden aan gelijkgezinde Russen. Het Nederlands Helsinki Comité e.a. hebben de afgelopen jaren hard campagne gevoerd. Ga zo door! 

Druk zetten

En de Nederlandse regering kan coalities vormen in de Raad van Europa om effectief druk te zetten op het Kremlin. Alleen een sterke politieke wil kan vonnissen van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens tot uitvoering brengen. De Russische overheid heeft al zo’n 1.500 vonnissen genegeerd, onder andere inzake martelingen, standrechtelijke executies en willekeurige opsluiting. Tot slot: dit jaar gingen tienduizenden Russen de straat op voor vrijlating van journalisten, onafhankelijke kandidaten bij verkiezingen, tegen corruptie en voor een betere levensstandaard. Voor een regime dat young potentials haast geen andere keuze biedt dan vertrek – ruim de helft van jonge Russen wil weg – is het een waarschuwing dat het publieke geduld opraakt. Nederland en Europa doen er goed aan dit serieus te nemen en solidair te zijn met de ontluikende krachten van democratische verandering. Als we kiezen voor de weg van menselijk fatsoen zal Rusland op een mooie dag thuishoren in de Raad van Europa. Maar moet ze aan alle haar verplichtingen voldoen, in binnen- en buitenland.

Vladimir Kara-Moerza is een Russische oppositie-politicus en vice-president van de Free Russia Foundation en voorzitter van de Boris Nemtsov Foundation for Freedom.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden