CommentaarArnout Brouwers

Europa houdt zich niet staande door blind zaken te doen met autocratische regimes

Oppositieleider Aleksej Navalny wordt zondag na terugkeer in Moskou meteen gearresteerd en door agenten meegenomen naar het politiebureau.  Beeld AFP
Oppositieleider Aleksej Navalny wordt zondag na terugkeer in Moskou meteen gearresteerd en door agenten meegenomen naar het politiebureau.Beeld AFP

Bijna acht jaar geleden werd de Russische oppositieleider Aleksej Navalny in een showproces in Kirov door een rechter veroordeeld tot vier jaar cel. Hij moest direct naar de gevangenis. Wat toen gebeurde is de nachtmerrie van president Vladimir Poetin: er ontstond, ver van de rechtbank van Kirov maar pal tegenover de heilige grond van het Kremlin, een spontane demonstratie van zo’n tienduizend Moskovieten. De betogers waren vreedzaam, maar woedend. De politie had even moeite de orde te handhaven. Je zag een glimp van de kwetsbaarheid van het gezag. Navalny werd kort daarna vrijgelaten.

Kortom, het Kremlin heeft het nooit makkelijk gehad met Aleksej Navalny. Het worstelde lang met de vraag: is het beter je vijanden op te sluiten (conform Stalins dogma ‘geen mens, geen probleem’) of is het handiger om de oppositie tegen je door en door corrupte bewind op andere, ‘modernere’ wijze marginaal te houden?

Inmiddels zijn we acht jaar verder en heeft de hardste lijn gewonnen: alle remmen los. De Russische veiligheidsdienst probeerde Navalny te vergiftigen met een chemisch wapen. Bij zijn terugkeer afgelopen zondag in Rusland, werd hij opgepakt en in een politiebureau veroordeeld. De autoriteiten doen niet eens meer alsof.

Zaterdag gaan in een vijftigtal Russische steden mensen de straat op om te protesteren. Zij doen dit in een steeds repressiever geworden klimaat. Er staan hoge straffen op protestuitingen – en nu op het oproepen tot protest. De prijs voor een afwijkende mening is sinds de protestgolf van 2011/12 gigantisch gestegen. Je kunt in de cel belanden om een tweet. Of in een strafkamp, of in een psychiatrische kliniek.

Dit weekend wordt deze snoeiharde aanpak getest. Werkt harde repressie in combinatie met staatspropaganda? Tot nu toe is het antwoord ja. De recente gebeurtenissen in Belarus tonen dat dit schild vroeg of laat plotseling kan breken. Maar de Russische middenklasse lijkt dat moment nog niet bereikt te hebben. De cappuccino in Moskou is beter dan in Amsterdam, voor velen is dat genoeg.

En de Europese buren? Die houden zich tot dusver lafhartig afzijdig. Zeker, Merkels interventie bij Poetin, toen Navalny doodziek werd in Tomsk, heeft wellicht diens leven gered. En even werd zelfs in Berlijn gediscussieerd over het offeren van de heilige koe (de Russisch-Duitse pijpleiding Nordstream 2, die Oekraïne en andere Centraal-Europese landen afknijpt), maar dat duurde niet lang.

Sindsdien is er weinig meer vernomen uit Europese hoofdsteden. Navalny verbaast zich erover dat Russische oligarchen, vaak Poetins vrienden uit zijn KGB-tijd, zo welkom blijven in Europa. Net als hun corrupte geld. Feit is dat het Westen in zekere zin allang aandeelhouder is geworden van de kleptocratie in en rond het Kremlin.

Van de pas verkozen CDU-leider Laschet, die ten tijde van de Russische annexatie van de Krim in 2014 het ‘anti-Poetin populisme’ hekelde, hoeft geen koerswijziging verwacht te worden. En wie naar een recente peiling van de Europese denktank ECFR kijkt, ziet dat deze lankmoedige houding op brede publieke steun kan rekenen.

Die hang naar afzijdigheid is begrijpelijk, maar geen strategie in een tijd van machtspolitieke wedijver. Europa houdt zich deze eeuw niet staande door blind zaken te blijven doen met autocratische regimes. Probeer appeasement niet als realpolitik te verkopen. Doe zaken met Poetin waar nodig, zoals bij verlenging van het New Start-kernwapenverdrag. Maar toon ook dat je niet afhankelijk bent van autocraten, bijvoorbeeld door alsnog een streep te halen door Nordstream 2. Dat is niet alleen een morele kwestie, maar een van zelfbehoud.

In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden