Beeldvormers

EU-president Michel manoeuvreert zich altijd op de voorgrond

Bij de ontvangst van de twee hoge EU-vertegenwoordigers woensdag in de werkkamer van de Turkse president waren slechts twee fauteuils beschikbaar. Beeld EPA
Bij de ontvangst van de twee hoge EU-vertegenwoordigers woensdag in de werkkamer van de Turkse president waren slechts twee fauteuils beschikbaar.Beeld EPA

Charles Michel heeft de beeldvorming tegen. Op tientallen foto’s is te zien hoe hij probeert het zicht te ontnemen op zijn counterpart en rivaal.

De rubriek Beeldvormers onderzoekt hoe een foto onze kijk op de werkelijkheid bepaalt. Deze week: haantjesgedrag.

De avond nadat hij met zijn partner in crime Recep Erdogan voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie in Ankara even naar de coulissen van de wereldpolitiek had verwezen, gaf EU-president Charles Michel op Facebook uitleg voor zijn gedrag. Bij de ontvangst van de twee hoge EU-vertegenwoordigers woensdag in de werkkamer van de Turkse president waren slechts twee fauteuils beschikbaar – symmetrisch opgesteld, met twee schilderijen aan de muur erachter: mooi plaatje voor de pers.

Michel en Erdogan gingen zitten, en dus was er helaas voor Von der Leyen geen stoel meer beschikbaar. ‘Euh’, bracht de dame uit, de handen vragend omhoog. Wezenloos staarden de heren haar aan. Waarop ze tenslotte maar plaats nam op een sofa, meters bij het tweetal vandaan. Een pijnlijk incident, in het land dat onlangs demonstratief afscheid nam van gelijke rechten voor vrouwen.

Voor EU-voorzitter Von der Leyen was geen stoel meer beschikbaar. Beeld AFP
Voor EU-voorzitter Von der Leyen was geen stoel meer beschikbaar.Beeld AFP

Michel weet de kwestie op Facebook aan de strikte interpretatie van het protocol door Turkije. Hij repte van een ‘schrijnende situatie’ en vond dat Von der Leyen ‘zelfs kleinerend’ was behandeld. ‘Toen we de betreurenswaardige aard van de situatie inzagen, hebben we ervoor gekozen om dit niet te verergeren door er een publiek incident van te maken en om voorrang te geven aan de inhoud van de politieke discussie die we, Ursula en ik, met onze gastheren aangingen.’

Toch laat de dynamiek van de ontmoeting een ander beeld zien. De vernedering van Von der Leyen is niet alleen een ongelukkig incident, het past in een patroon. Nadat Michel en Von der Leyen apart per limousine zijn afgeleverd bij de voordeur van het presidentieel paleis – hij eerst, dan zij – worden ze door Erdogan begroet. Michel staat naast Erdogan. Terwijl Von der Leyen komt aanlopen wordt zij, anders dan Michel, door de president letterlijk op haar plaats gewezen. Alsof daar een misverstand over had kunnen bestaan.

Dan wandelen de drie de werkkamer binnen. Michel neemt de loopruimte naast Erdogan als vanzelfsprekend in, Von der Leyen moet laveren langs de meubelstukken. Naast elkaar poseren ze voor de camera’s, waarna Erdogan en Michel hun plek gedecideerd bezetten. Michel strekt zijn benen, nadat hij zich in het fauteuil heeft genesteld, lichaamstaal voor: ‘Zo, ik zit, knappe jongen die me hier nog weg krijgt.’ Juist aan die stellige houding valt af te lezen dat hij geen moment van plan is geweest de in veler ogen logische, hoffelijke stap te zetten zijn plekje aan Von der Leyen af te staan. Hij laat de kans op een statement – zo gaan wij in Europa met vrouwen om – lopen.

Michel heeft de beeldvorming vaker tegen. Bekijk de paar honderd foto’s die sinds het aantreden van Von der Leyen in 2019 zijn gemaakt waarop zij beiden lopend figureren, en je ziet dat op vrijwel alle de man een stapje vóór gaat op zijn vrouwelijke counterpart. In de wandelgangen van het hoofdkwartier in Brussel en op bezoek bij Erdogan: hij vooraan. Kan best zijn dat hij het zelf niet eens in de gaten heeft. (Ik herken het gedrag omdat ik zelf tot mijn schaamte ook ooit ben gewezen op vergelijkbaar kinderachtig haantjesgedrag.)

Maar daar blijft het niet bij. Bij video-conferencecalls heeft hij steevast het beste plekje pal tegenover het beeldscherm, zijn vrouwelijke collega nóóit. Op het scherm met de andere regeringsleiders heeft Michel meestal zelf een prominente positie, slechts een heel enkele keer komt het formaat van Von der Leyens afbeelding met het zijne overeen.

Ook een vergadering in informele setting op 19 juli 2020 viel me op. Aan een tafel op een zonovergoten Brussels dakterras zitten enkele regeringsleiders, onder wie de Ierse, de Luxemburgse en de Belgische. Wie van de zeven aanwezigen heeft de centrale plek aan tafel ingenomen? Michel. Von der Leyen zit aan het hoekje van de tafel, als het vijfde wiel aan de wagen.

Natuurlijk past hun rivaliteit in de strijd om macht, om hun gedeelde ambitie het boegbeeld van de EU te zijn. Maar ‘sofagate’ en al die andere interacties in het openbaar hebben zonder woorden al veel verduidelijkt over Michels instelling: hij duldt de vrouw, maar met tegenzin.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden