EU moet zich door Erdogan niet de wet laten voorschrijven

Dirk-Jan van Baar heeft vaak verstandige dingen te zeggen, maar in zijn artikel over het conflict met Erdogan (O&D, 4 april) slaat hij de plank mis. Hij wijst op de geopolitieke betekenis van Turkije en op de Turkse migranten in Europa. Volgens Van Baar zou het van wijsheid getuigen als Nederland zich tegenover Erdogans machtsspel gedwee zou opstellen.

Recep Tayyip Erdogan tijdens een bijeenkomst op 2 april in Ankara. Beeld afp
Recep Tayyip Erdogan tijdens een bijeenkomst op 2 april in Ankara.Beeld afp

Op de eerste plaats klopt een aantal argumenten van Van Baar niet. Het is niet specifiek Nederlands om erkenning van de Armeense genocide aan de orde te stellen. Vrijwel alle westerse landen hebben dat gedaan. Ook is het niet waar dat Erdogan door ongodsdienstig Nederland voor geitenneuker wordt uitgemaakt (een Duitse komiek deed dat). Evenmin worden Nederlanders van Turkse afkomst voor terroristen uitgemaakt. Wel worden deze laatsten als hypernationalistisch gezien, maar dat is precies wat Van Baar zelf ook stelt.

Belangrijker nog dan deze onjuiste argumenten is de fout om een zwakke houding voor wijsheid aan te zien. Turkije is in economisch opzicht voor een groot deel afhankelijk van de Europese Unie. Andersom is dat niet het geval. Dat betekent dat Europa een veel sterkere onderhandelingspositie heeft dan Erdogan, als het maar bereid is om die macht in te zetten. Van wezenlijk belang is dat het hier ook gaat om beginselen waarop de EU is gebouwd, namelijk het bevorderen van democratie en rechtsstaat. De EU betaalt Turkije miljoenen om de rechtsstaat te bevorderen, terwijl die de laatste jaren door Erdogan in een steeds sneller tempo is afgebroken.

Het is daarom een goede zaak dat het CDA voorstelt om niet alleen te stoppen met die absurde betalingen, maar ook om Erdogan te dreigen met het opzeggen van het associatieverdrag, dat voor Turkije van enorm economisch belang is. Nederland alleen kan dat niet, maar het zou voor Turkije een verontrustend signaal zijn als een lidstaat dit als serieuze optie op de EU-tafel legt.

Het associatieverdrag met Turkije bevat expliciet het zicht op toetreding tot de EU. Nu Turkije steeds verder afdrijft van de Europese kernwaarden, wordt het tijd duidelijk te zijn. Van toetreding kan geen sprake meer zijn en het verdrag dat bepaalt dat dit wel het geval is, moet maar eens eindigen. Laat Nederland dat op de Europese agenda zetten. Als Turkije de vluchtelingendeal beëindigt, kan dat de katalysator zijn om ook de andere EU-staten te laten instemmen met het opzeggen van het verdrag.

En de EU heeft daarna nog veel meer economische wapens om desgewenst in te zetten. Erdogan heeft laten zien dat hij de vluchtelingenstroom over zee in de hand heeft. Als hij de stroom weer op gang laat komen, is dat in feite een vijandige daad. De EU kan daar economische sancties tegenover stellen. Maar zolang Turkije zich aan de deal houdt, zou de EU de bereidheid om miljarden te betalen voor de opvang van vluchtelingen in Turkije in stand moeten laten. De uitdaging voor de leiders van de EU is om een gezamenlijke strategie, gebaseerd op kracht, te bepalen en uit te voeren.

Marcel Buurman is jurist.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden