Opinie

EU moet actief betrokken zijn in Syrië

Gezien de Europese historische ervaringen met oorlog en terrorisme moet de EU een gelijkwaardige plaats opeisen bij de onderhandelingen over Syrië.

Syrische kinderen vieren het einde van de ramadan in een door rebellen bezet dorp bij Damascus Beeld AFP
Syrische kinderen vieren het einde van de ramadan in een door rebellen bezet dorp bij DamascusBeeld AFP

Het is goed nieuws dat de Verenigde Staten en de Russische Federatie het eens zijn geworden over een plan voor een staakt-het-vuren in Syrië. Zonder deze twee is een einde aan die ellendige jarenlange oorlog immers ondenkbaar. Maar we hebben wel geleerd voorzichtig te zijn met rode lijnen op wit papier. Zullen de strijden-de partijen inderdaad de wapens neerleggen, de humanitaire konvooi-en hun bestemming bereiken, zal de hevig verdeelde regio - Saoedie-Arabië, Iran, Turkije - bereid zijn mee te werken? Zijn er niet-militaire oplossingen? Wel of niet praten met Assad?

Antwoorden op dit soort vragen kunnen niet alleen aan de VS en de RF worden overgelaten. Directere betrokkenheid van de Verenigde Naties middels de UN Special Envoy is cruciaal. Maar waar is Europa? Gaat de Europese Unie wachten tot de grondslagen van een aanpak zijn vastgelegd, de heavy lifting door anderen is gedaan en het moment van de wederopbouw eindelijk aanbreekt? Bestaat er nog de ambitie van een gemeenschappelijk Europees buitenlands, veiligheids- en defensiebeleid?

De gevolgen van de oorlog komen hier in Europa niet minder hard aan dan in de VS en de RF. Vier jaar lang al zijn wij van zeer nabij getuige van grootschalig onmenselijk lijden en staan onze stabiliteit en veiligheid op het spel, nog ongeacht de instroom van vluchtelingen (niet op Amerikaans of Russisch maar op Europees grondgebied).

Boudewijn J. van Eenennaam is voormalig ambassadeur in Washington. Beeld RV
Boudewijn J. van Eenennaam is voormalig ambassadeur in Washington.Beeld RV

Van een Europese hoofdrol in het bredere Midden-Oosten-conflict is tot nu toe niet veel terechtgekomen, maar de EU zal zich nu (toch eindelijk echt) fundamenteel moeten gaan bekommeren om haar eigen authentieke grondslagen en belangen bij dit zowel daar als hier diep ingrijpende conflict. Gemakkelijk gedaan zo'n ferme oproep, maar ambitieuze doelstellingen zijn niet naïef zolang de eerste aanzetten in die richting maar pragmatisch en realistisch zijn.

Zo moet de EU eerst een gelijkwaardige plaats aan de tafel opeisen, niet minder zelfbewust dan Washington of Moskou maar verzekerd van de meerwaarde die onze historische ervaringen met oorlogen en terrorisme te bieden heeft. Onze inbreng zal ten minste een minimum aan realpolitik moeten bevatten om zowel ten opzichte van de VS en de RF als voor de aanpak van het probleem zelf geloofwaardig en effectief te kunnen zijn.

Tegelijk zal het vooral de EU zijn die veel nadruk moet leggen op de noodzaak van parallelle politieke processen in een samenhangende strategie van Defense, Diplomacy en Development. Juist op veel van deze gebieden kunnen eigen Europese capaciteiten de Amerikaanse en Russische inspanningen in belangrijke mate aanvullen en versterken: ook kwalitatief geen overbodige luxe.

Natuurlijk, de lidstaten hebben sterk uiteenlopende opvattingen, die via grootste gemene delers tot steeds concetere vormen van consensus zullen moeten worden gesmeed. Bestuurders en bestuurden zullen een veel grotere inspanning moeten leveren dan tot nog toe om via publieke debatten tot politieke besluiten te komen. Ook in ons eigen land!

Want waar staan wij zelf eigenlijk? Is binnen belangrijker dan buiten? Er wordt wel gezegd: ach, al die ellende, zet er toch een hek omheen, stop the world, I want to get off. Dat mag. Maar dat kan niet: Moedertje Aarde is net Hotel California: you can check out any time you like, but you can never leave. Terroristen reizen namelijk. Tot vlak bij ons om de hoek. Toch, Calimero is nog niet dood: 'Wat kan Nederland nou? Zij zijn groot en ik is klein en da's niet eerlijk, oh nee.' En natuurlijk kun je, als je geweten niet spreekt en je je eigenbelang niet ziet, met je klompen aan achter de dijken onder een molen je tulpen gaan zitten bewonderen. Of zeggen dat je nu eenmaal pacifist bent.

Dat mag allemaal. Het zijn Rechten van De Vrijheid en er zijn er genoeg onder ons die die rechten zo nodig met harde hand zullen verdedigen. Maar waarom hebben velen in dit land toch zo'n hekel aan dat begrip macht? Het bestaat, we worden ermee geconfronteerd, hebben er onze vrijheid aan te danken en het gaat er toch om hoe je het gebruikt?

Na de Koude Oorlog is de publieke steun voor de Atlantische, Europese en ontwikkelingssamenwerking geërodeerd. Voor velen is de NAVO als hoeksteen van ons buitenlands beleid nu meer het steentje in de schoen en zijn de VS onze beste vriend niet meer. Gekozen volksvertegenwoordigers willen uit de EU en terug naar de gulden en de steun voor ontwikkelingssamenwerking is niet alleen percentueel gezakt. Intussen is een breed publiek draagvlak essentieel voor een geloofwaardig buitenlands beleid.

Gelukkig wordt er weer serieus gediscussieerd over de grote buitenlandspolitieke vragen, over Gesinnung en/of Verantwortung, over de vraag van Hans van Mierlo: aan welke kant van het gelijk ga je staan - wel of niet praten met Assad. Maar Nederland moet niet wachten op de verkiezingen om standpunten in te nemen. Er zal nog hard gepolderd en veel geofferd moeten worden om de G28 te overtuigen van het grotere gezamenlijke belang. Een alternatief is er niet. De EU moet - ook als het staakt-het-vuren niet onmiddellijk lukt - laten zien dat er wat betreft Syrië geen sprake kan en mag zijn van een Euxit.

De auteur is als Ambassador in Residence verbonden aan het The Hague Institute for Global Justice.

Boudewijn J. van Eenennaam is voormalig ambassadeur in Washington.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden