Opinie Brexit

EU, kom Boris Johnson tegemoet bij de backstop

De EU stelt zich hard op: de grens tussen Ierland en Noord-Ierland moet open blijven. Niet nodig, betoogt  Alfred Pijpers.

Angela Merkel en Boris Johnson woensdag in Berlijn. Beeld AFP

Boris Johnson heeft direct na zijn aantreden de backstop uit de scheidingsakte met de EU naar de prullenmand verwezen. Geheel terecht. Net zoals iedereen, wil ook hij na de brexit de precaire landsgrens met Ierland open houden, maar dan niet op de onmogelijke voorwaarden van Brussel. Die komen erop neer dat het Verenigd Koninkrijk in de douane-unie met de EU moet blijven, totdat er een nieuw handelsakkoord tussen beide partijen is gesloten.

Zo kan in wezen Brussel bepalen hoe lang de Britten nog vastzitten aan de Europese handelsregimes. Alsof je samen afspreekt te scheiden, maar wel verplicht wordt getrouwd te blijven zolang je partner dat wil. Een welbewuste vernedering van Theresa May, met als gevolg dat haar deal met Brussel drie maal werd verworpen door het Lagerhuis. En dat nu Boris Johnson de scepter zwaait in Downing Street (ook al heeft die uit tactische overwegingen ook een keer vóór de deal gestemd).

Het blok van de EU-27 weigert tot nu toe pertinent de backstop open te breken. De Ierse premier Leo Varadkar is een belangrijke kracht achter deze onwrikbare houding. Ierland werd onaangenaam verrast door het plotselinge vertrek van Engeland uit de EU. Het vreest nadelen voor de omvangrijke Iers-Britse handel, en een nieuwe buitengrens van de EU dwars over het eiland verstoort het een-heidsideaal van de Ierse nationalisten. Er komt tevens een einde aan het gedeelde EU-burgerschap van Ieren en Britten.

Oorlog

Dublin heeft de Europese partners ervan weten te overtuigen dat een ‘harde grens’ ten gevolge van een Brexit in strijd is met het Goede -Vrijdagakkoord uit 1998, dat een einde maakte aan een jarenlange burgeroorlog met meer dan 3.500 dodelijke slachtoffers. Dit argument is gretig overgenomen door Brussel. Zo heeft eurocommissaris Frans Timmermans expliciet gewaarschuwd voor een nieuwe oorlog in het gebied als daar weer grenscontroles komen.

Maar we moeten de vrede in Noord-Ierland niet misbruiken om Londen klem te zetten. Het Goede -Vrijdagakkoord verbiedt nergens onschuldige douanecontroles. Die vinden trouwens nu ook al plaats voor btw en accijnzen. De partijen verplichtten zich alleen om militaire installaties en andere tekenen van de burgeroorlog op te ruimen, en om grensoverschrijdende samenwerking te bevorderen. Dus geen prikkeldraad, pantserwagens en zwaar bewapende Britse militairen meer aan de grens. Die waren tijdens de Troebelen nodig om bijvoorbeeld wapensmokkel vanuit Ierland naar het noorden tegen te gaan.

Mede door de gedoogsteun van de streng-protestantse Democratic Unionist Party aan de minderheidsregeringen van May en Johnson zijn de fragiele Ierse verhoudingen inderdaad onder druk komen te staan. Het Noord-Ierse bestuurscentrum in Belfast ligt al een paar jaar plat door katholiek-protestantse onenigheid. Maar een Brexit, in welke vorm ook, laat de kernafspraken van het Goede -Vrijdagakkoord (zoals zelfbestuur voor Noord-Ierland, machtsdeling tussen katholieken en protestanten en een eventuele hereniging tussen Noord en Zuid) op zichzelf onverlet.

Douane

Nieuwe douane-formaliteiten met veterinaire inspecties en dergelijke zijn ongetwijfeld hinderlijk voor het grensoverschrijdend handelsverkeer, dat gewend is geraakt aan de gemakken van de interne Europese markt, maar die kunnen met moderne middelen tamelijk onzichtbaar en soepel plaatsvinden, ook volgens EU-recht.

Op andere plekken aan de buitengrens van de EU, tussen Zweden en Noorwegen bijvoorbeeld, of tussen de EU en Zwitserland, zijn slagbomen al vervangen door digitale afhandelingen en mobiele inspectieteams. Bovendien blijft de reeds jaren bestaande Iers-Britse ‘common travel area’ (een soort Schengen avant la lettre) onaangetast, zodat het vrije personenverkeer geen enkele hinder hoeft te ondervinden van welke Brexit ook. Niet onbelangrijk voor bijvoorbeeld familieleden en vrienden aan beide kanten van de grens.

Dus Groot-Brittannië en Noord-Ierland hoeven helemaal niet in een douane-unie met de EU te blijven om de grens met Ierland open te houden. Zelfs een harde Brexit zonder deal met de EU, waar de regering-Johnson op af lijkt te stevenen, leidt niet per se tot een ‘harde grens’. Brussel kan die backstop rustig schrappen zonder dat de derde wereldoorlog uitbreekt. Zo kan misschien nog op de valreep Boris Johnson worden overgehaald een draai te maken. 

Alfred Pijpers is politicoloog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden