Opinie

EU is niet gebouwd op aanpak vluchtelingen

De hoop dat de EU de vluchtelingencrisis het hoofd kan bieden, is gebaseerd op illusies.

Asielzoekers in de straten van Brussel.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Angela Merkel heeft met haar open armen voor de vluchtelingen een uiterst riskant moreel project opgezet, zonder een 'realistische taxatie' van de mogelijke gevolgen, constateert Paul Brill terecht (O&D, 12 september). Dat is doorgaans een doodzonde in de internationale politiek. Heel Europa staat praktisch op tilt, en de chaotische toestroom leidt ook tot talrijke slachtoffers.

Alle hoop wordt nu op de EU gesteld om de crisis het hoofd te bieden, met een centrale rol voor de Europese instellingen. Die hoop is echter om verschillende redenen nogal illusoir:

1. De buitengrens van de EU markeert niet een federale staat zoals we die in Rusland of Amerika kennen, maar een douane-unie en een interne markt. Op massa's vluchtelingen is die buitengrens absoluut niet berekend. Het Europees agentschap Frontex, dat met de grensbewaking belast is, kan die taak niet aan, zoals we zien in de Middellandse Zee. Wel beschermt de NAVO de Europese buitengrenzen tegen een militaire aanval. Naast Frontex hebben wij gelukkig nog een Amerikaanse president, ook als die weer Bush gaat heten.

Op loopafstand van Ter Apel

2. De Europese Commissie heeft nauwelijks instrumenten voor acute crisisbeheersing, en de communautaire weg vereist tijdrovende procedures, met besluitvorming door 28 lidstaten. Alleen al uit de ambtelijke exactheid van de toe te delen aantallen vluchtelingen (voor Nederland bijvoorbeeld 7.214 plus 2.047) blijkt dat de kwestie bij Juncker en Timmermans in verkeerde handen is. De quotering van vluchtelingen is nu eenmaal wat anders dan de quotering van kabeljauw.

3. Voor Nederland zijn die getallen nu al achterhaald, want behalve uit Italië, Griekenland en Hongarije, zullen de migranten voortaan ook uit Duitsland komen. Daar is het opvangapparaat volkomen vastgelopen. En dan spreken we over een van de rijkste en best georganiseerde staten ter wereld. Volgens der Spiegel (19 september) heeft de Duitse immigratiedienst de afgelopen tijd honderdduizenden aanvragen moeten verwerken en kampt ze nu met een registratieachterstand van ruim 300 duizend vluchtelingen. Al die mensen zitten niet op een ver eiland in de Middellandse Zee, maar op loopafstand van Ter Apel. De Bondsregering kijkt natuurlijk graag naar een mooi aangeharkt buurland dat de opvang nog best aankan. En er geldt een ijzeren wet in de Haagse politiek: Mark Rutte kan een telefoontje van Angela Merkel niet weigeren.

Nationale belangen

4. Een standaardeigenschap van Europese afspraken is dat zij niet worden nagekomen wanneer er grote nationale belangen op het spel staan. Parijs zal nooit directieven uit Brussel aanvaarden wanneer die indruisen tegen wezenlijke Franse staatsbelangen. Zie de structurele Franse overschrijding van de Europese begrotingsnormen. Er bestaan nu ook al talrijke Europese en internationale regels die landen verplichten vluchtelingen netjes op te vangen. Frankrijk doet dat niet, zoals de wantoestanden bij Calais laten zien. En dat geldt ook voor onze zuiderburen, die asielzoekers in Brussel gewoon op straat laten liggen, pal naast de vergaderpaleizen van de EU (Ten eerste, 16 september).

5. Het overdragen van bevoegdheden naar Brussel werkt alleen als daar al een effectief Europees gezag zou zitten. Dat is er wel, maar alleen voor zaken als handel, mededinging, landbouw of banken. Op gevoelige politieke terreinen is zo'n Europees machtscentrum echter grotendeels afwezig. En dat valt ook niet snel op te bouwen door 28 landen, met vaak zeer uiteenlopende opvattingen over asiel, huisvesting, gezinshereniging en integratie.

'Europese aanpak'

Net zomin als je vanuit Brussel de Griekse politiek en samenleving kunt hervormen, zal het de EU lukken het Slowaakse of Hongaarse vreemdelingenbeleid te herzien, zeker niet wanneer zich daar ook religieuze bezwaren tegen verzetten.

Ook het kabinet-Rutte pleit nadrukkelijk voor een 'Europese aanpak' van de asielproblematiek. Dat is net zo veelzeggend als een 'Afrikaanse aanpak' wanneer je hongersnood, armoede en burgeroorlog wilt bestrijden in de vele Afrikaanse landen. Als de verdeelsleutel voor asielzoekers verplicht wordt, zoals Merkel en de Europese Commissie graag willen, gaat nationale speelruimte onherroepelijk verloren, en is het maar afwachten wat het Brusselse vergaderimperium daar dan tegenover stelt.

Zo is er allengs een Europese Unie gegroeid waar essentiële nationale instrumenten op monetair, budgettair en justitieel gebied uit handen zijn gegeven (evenals de daarbij horende democratische controle), zonder dat daar een adequate Europese capaciteit voor in de plaats is gekomen. Een Europees asielbeleid zal de volgende aflevering worden in deze serie federale illusies.

Merkels generositeit valt terug te voeren op de Tweede Wereldoorlog, zoals bijna alles in de naoorlogse Duitse Europapolitiek. Dat is honorabel. In Berlijn moet men echter eens gaan beseffen dat je het inktzwarte verleden heus niet goed kunt maken door, mede op Franse aandrang, een eurozone in te richten met landen die daar helemaal niet in thuis horen, door ontelbare miljarden te spenderen aan dubieuze Europese projecten en noodfondsen, of door de EU op te zadelen met een compleet onbeheersbare stroom vluchtelingen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden