Column Derk Jan Eppink

EU duwt migratie in spoor Trump

Europa en Amerika hebben elke hun eigen versie van een poreuze zuidgrens. De Oostenrijkse kanselier Sebastian Kurz (31) noemde de EU-top een ‘Trendwende’. Detentiecentra in Europa. Amerika heeft ze al. Opvangcentra voor asielzoekers in Noord-Afrika, buiten de EU. President Trump mag dromen van opvangcentra in Mexico. Dat land koos Andrés Manuel Lopez Obrador tot president. Hij verdedigt ‘alle migranten die een bestaan in Amerika zoeken’. Dat belooft wat.

De Frankfurter Allgemeine Zeitung typeerde de EU-top: ‘Europa auf Abschottungskurs’. De koerswending volgt niet uit eigen EU-inzicht, maar onder druk van kiezers. Italianen brachten de ommekeer. Leiders in Oost-Europa kenden hun kiezers al beter dan die in West-Europa. De verkiezing van Kurz gaf de Beierse CSU de nodige inspiratie, met oog op Beierse verkiezingen in oktober. De Lederhosen-partij beraamde de verdrinkingsdood van bondskanselier Merkel. De EU-top trok de Duitse drenkeling weer aan boord.

De ‘Abschottungskurs’ relativeert Europese verontwaardiging over het Amerikaanse asielbeleid. ‘De Muur van Trump’ stuitte in Europa op een afwijzingsfront. Zelfs bij de paus die achter een immense muur woont. De EU bouwt nu een ‘asielmuur’ met maatregelen die, indien effectief uitgevoerd, het effect hebben van een fysieke muur. Detentie, nog niet het geval, is sleutel van de trendbreuk.

Amerika scheidde ouders van hun minderjarige kinderen. Kritiek was terecht. Tegen zijn gewoonte in blies Trump de terugtocht. In 2016 meldde Europol dat in de grote migratiestroom van 2015 tienduizend kinderen waren ‘verdwenen’. Mogelijk beland in handen van criminele circuits. Dat heeft in Europa weinig ‘stille tochten’ opgeleverd. Evenmin als de talloze kinderen die in de Middellandse Zee hun graf vonden.

Migratiedruk op Europa is vele malen groter dan die op Amerika, dat gewend is aan immigranten omdat het een land van immigranten is. Tegen Europa wordt migratie als politiek wapen gebruikt. De Turkse president Erdogan leidde de aanval. In 2015 stuwde hij zoveel mogelijk asielzoekers naar Duitsland dat leefde in de roes van zijn welkomcultuur. Hoe meer, hoe groter de Duitse problemen en hoe sterker de Turkse machtspositie. In de ‘Turkije-deal’ van 7 maart 2016 kon Erdogan oogsten: miljarden uit Europa en visumvrije toegang van Turken tot Schengen. Bovendien was de deal geen stopzetting van migratie maar de inwisseling van kansloze asielzoekers voor ‘echte vluchtelingen’. De EU bleef vriendelijk voor Erdogan, zelfs toen die zich als brute autocraat ontpopte. Een zwaktebod.

Hoe reageert Trump als president Obrador op 1 december aantreedt met zijn belofte dat migratie naar Amerika ‘een mensenrecht’ is? Trump zal geen ‘Mexico-deal’ sluiten zoals de EU deed met Turkije. Mexico heeft binnen het Noord-Amerikaanse handelsakkoord NAFTA een handelsoverschot met de VS van 70 miljard dollar. De grootste bron van inkomsten is de 30 miljard dollar die Mexicanen – circa 12 procent van de Mexicaanse bevolking woont in Amerika – naar hun familieleden in Mexico overmaken. Meer dan olie-export en toerisme. Stel Trump belast die transacties om ‘De Muur’ te financieren. De EU zou zoiets nooit durven, maar Trump?

Migratie is in de VS en Europa een brandend thema. Democraten zijn pro-immigratie om nieuwe kiezers te winnen die hen in ‘swing states’ een meerderheid verschaffen. Immigratie moet het presidentieel kiescollege hertekenen. Lukt dat? Europa laat de keiharde terugslag zien. Traditioneel links probeerde ook met pro-immigratiebeleid nieuwe kiezers te winnen. De Europese sociaaldemocratie ging eraan onderdoor. De weggelopen achterban ziet immigratie als gevaar. In Amerika houdt immigratie lonen laag; in Europa verdunt zij de spoeling van de welvaartstaat. Proteststemmers zijn geen ‘nationaal-populisten’ maar worden sociaal naar de afgrond geduwd. Het kiesrecht is hun enige verdediging. Zij geven noodsignalen.

Amerikanen zijn niet tegen wettelijke immigratie, maar tegen illegale immigratie die loonvorming drukt. Immigratie is voor lagere inkomens, de kern van de Trump-aanhang, een economisch probleem; niet een cultureel. Dat is in Europa anders. Europeanen zijn tegen immigratie als zodanig, vooral van mensen uit niet- westerse culturen. Het gaat niet om hun wettelijke immigratiestatus, maar om ‘wie zij zijn’. In Europa is immigratie een cultureel, zelfs existentieel probleem. Amerika gelooft rotsvast in zijn toekomst. Europa vreest voor wat komt. En wie komen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.