Column

Erdogans methodes zullen hem tot een Pinochet maken

In 1973 werd door generaal Pinochet een coup gepleegd tegen de Chileense president Salvador Allende. De staatsgreep slaagde. Allende werd vermoord of pleegde zelfmoord - dat is nog altijd niet duidelijk. Links Nederland zat in zak en as. Vrienden van mij die een gevluchte Chileen in huis hadden genomen, konden over niets anders meer praten, zodat je ze begon te mijden. Na de staatsgreep kwam het schrikbewind, waarbij politieke tegenstanders meedogenloos over de kling werden gejaagd.

Beeld epa

Was Allende een held?

Dat valt na al die jaren nog te bezien. Een mens is niet alleen verantwoordelijk voor zijn daden maar ook voor de gevolgen van zijn daden. Het economisch beleid van Allende blonk uit door een reeks verkeerde beslissingen. Politiek gezien nam hij enorme risico's met zijn minderheidsregering. Hij was geen groot democraat. Dat hij volgens de Chileense filosoof Farias ook nog antisemitische trekjes bezat, maakt hem minder sympathiek. Allende riep een catastrofe af over zijn land, die hem - ondanks goede bedoelingen - zwaar moet worden aangerekend.

Bij de recente coup in Turkije spelen soortgelijke overwegingen. Als het resultaat van de mislukte staatsgreep is dat Erdogan zijn handen vrij heeft gekregen voor een massale bijltjesdag, dan is door de militairen een enorme blunder begaan. De coup zou slechts aanspraak kunnen maken op morele goedkeuring als de werkelijke democratie in Turkije zou zijn hersteld en er een einde was gekomen aan het autocratische bewind van president Erdogan. Dat is allemaal niet gebeurd.

Moraal en het resultaat van handelen zijn nauw met elkaar verbonden. Het Srebrenica-rapport heeft duidelijk gemaakt dat je uit humanitaire overwegingen wel kunt pleiten voor ingrijpen, maar dat je met al je humaniteit in je hemd staat zodra militairen te weinig tijd, training en manschappen krijgen om dat ingrijpen tot een succes te maken.

Dat Erdogan - wellicht met terugwerkende kracht - de doodstraf wil invoeren voor zijn tegenstanders, belooft weinig goeds. Het ontslag van honderden rechters en andere ambtenaren is evenmin een opsteker voor de rechtstaat. En verder komt de vijand natuurlijk altijd uit het buitenland. Erdogans steun van wat te gemakkelijk 'het volk' wordt genoemd, maakt hem tot een Allende. Zijn methodes zullen hem tot een Pinochet maken.

Ook voor Nederland zit er een treurige kant aan de mislukte coup. Ik hoorde een Nederlands meisje van Turkse afkomst, die vlekkeloos Nederlands sprak, verklaren dat Erdogan 'haar vader' is en Turkije 'haar vaderland'. Ik ben geneigd te denken dat hiermee de multiculturele samenleving is mislukt, wat ik ook dacht toen Marokkaanse jongeren met groot enthousiasme togen naar het Waldorf-Astoria in Amsterdam, waar de Marokkaanse koning met zijn entourage logeerde voor vijf sterren en een godsvermogen.

Uiteraard waren jongens van Denk - het meisje zag ik niet - er als de kippen bij om hun steun aan Erdogan te betuigen. Ik moest meteen denken aan het vers, dat de grote roomse dichter Gerard Reve heeft geschreven: Als de kardinaal een scheet heeft gelaten, zeggen ze:/ 'Sjonge jonge, wat ruikt het hier lekker,/ net of iemand lever met uien staat te bakken.'/ Dat soort katholieken, daar ben ik niet dol op.

Verander 'kardinaal' in 'Turkse president' en 'katholieken' in 'Turken', en je hebt een gedicht dat helemaal van deze tijd is.

Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden