CommentaarSander van Walsum

Er zijn goede redenen voor nader onderzoek naar het leenstelsel, maar niet voor de afschaffing ervan

Een groep studenten demonstreert tegen de voorgenomen verhogingen van de rente op studieleningen.Beeld Hollandse Hoogte / Ramon van Flymen

De gevreesde ontwikkelingen hebben zich niet voorgedaan, maar dit betekent niet dat de sociale belofte van het leenstelsel volledig is ingelost.

Jarenlang hebben, met name, sociaal-democraten geageerd tegen de basisbeurs waar veel studenten nu weer naar terugverlangen. ‘Een typisch voorbeeld van perverse solidariteit’, noemde voormalig PvdA-leider Wouter Bos de subsidiëring van toekomstige advocaten door mensen met kleine inkomens. Het in 2015 ingevoerde leenstelsel zou dit euvel corrigeren: vanaf dat moment lenen studenten in het hoger onderwijs het voor hun studie benodigde geld. Tegen uiterst gunstige condities weliswaar, maar toch: mensen die maatschappelijk en financieel van een studie profiteren, betalen daar zelf voor. Vandaar dat de voorstanders het consequent over ‘sociaal leenstelsel’ hadden.

Het adjectief ‘sociaal’ is allang uit dit begrippenpaar verdwenen. Van de leenplicht zou een ontmoedigende invloed uitgaan om te gaan studeren. Ze zou bijdragen aan de stress waaraan studenten sinds de invoering van tempo- en prestatienormen al blootstonden. En er zou een prikkel van uitgaan om voor, relatief, makkelijke studies te kiezen. De toegankelijkheid van het hoger onderwijs zou, met andere woorden, door het leenstelsel worden geschaad. PvdA en GroenLinks kwamen om die reden terug op hun aanvankelijke steun aan het nieuwe bekostigingssysteem.

Vooralsnog hebben de gevreesde ontwikkelingen zich niet voorgedaan, kan worden opgemaakt uit een onderzoek van het CPB. Havisten en vwo’ers zijn niet minder of anders gaan studeren na de invoering van het leenstelsel, en ze zijn niet door leenangst bevangen geraakt.

Dit betekent niet dat de sociale belofte van het leenstelsel volledig is ingelost: de studieschuld waarmee afgestudeerden de arbeidsmarkt betreden, kan een grote ballast blijken te zijn bij de verkrijging van een hypothecaire lening. Verder liet het CPB de positie van mbo’ers buiten beschouwing: zij stromen minder vaak door naar het hbo dan vóór de invoering van het leenstelsel. Een causaal verband kan echter moeilijk worden aangetoond: mogelijk heeft de aantrekkelijke arbeidsmarkt voor mbo’ers in de vette jaren vóór corona hen ervan weerhouden om hun studie voort te zetten op een hogeschool. Er zijn dus goede redenen voor nader onderzoek naar de effecten van het leenstelsel, maar niet voor afschaffing daarvan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden