Twistgesprek

'Er wordt nu gedaan alsof ouderen in het krijt staan bij de overheid'

Ouderen moeten een grotere rol spelen in de samenleving. Vrijwilligerswerk is daarvoor de aangewezen weg. Of niet? Een twistgesprek tussen Marja Pijl en Henk Müller.

Beeld anp

Premier Rutte heeft deze week in de Drees-lezing gezegd dat mensen meer willen en kunnen doen voor de samenleving. Gemeenten gaan daarom de ouderenzorg organiseren, waardoor 'de kracht van de mensen maximaal wordt losgeklopt'. Logisch dat gemeenten een beroep doen op de capaciteiten van ouderen in ruil voor zorg. Voor wat, hoort wat.
'Is het moment waarop mensen zelf hulpbehoevend worden het juiste moment om ze aan te sporen tot nieuwe activiteiten? Dat doe je meestal als je niet zo fit bent. Waarom komen gemeenten niet met het aanbod vrijwilligerswerk te gaan doen als inwoners de pensioenleeftijd bereiken? Dan hebben ze meer tijd en zullen velen daarvoor openstaan.'

Ouderen die zorg nodig hebben zijn vast meer geneigd vrijwilligershulp te bieden dan de pensionado die lekker gaat rondreizen.
'Ik vraag me af of iedereen wil en kan rondreizen, maar wat me vooral stoort is dat 'voor wat, hoort wat'. Alsof ouderen en gehandicapten gratis en voor niets zorg krijgen. Niets is minder waar. Vanaf het moment dat je een belastbaar inkomen hebt, betaal je mee aan de langdurige zorg. Dat gebeurt al sinds 1969 en de premie voor modaal en meer voor langdurige zorg is dit jaar 4.245 euro.'

De kosten van verzorging liggen veel hoger dan die bijdragen.
'U vergeet dat je, als je zorg krijgt, al een forse eigen bijdrage betaalt, die is gerelateerd aan je inkomen en vermogen. Volgens de plannen van deze regering zullen de bijdragen van gefortuneerde ouderen op termijn even hoog zijn als de werkelijke kosten. 'Voor wat, hoort wat' heeft altijd betekend dat de overheid verplicht is tegenover premiebetaling hulp aan te bieden.

'Het valt te billijken dat de overheid een bijdrage in een deel van de kosten vraagt. Maar het is onbegrijpelijk dat dit motto nu wordt uitgelegd alsof ouderen in het krijt staan bij de overheid en dat ze daarom een vrijwilligerstaak op zich moeten nemen. Ik erger me groen en geel aan die hypocrisie. Het gaat niet om vrijwilligerswerk, maar om onbetaald werk. Zorg was een verzekerd recht en het wordt een voorziening.'

Net als met pensioenen: je kunt zoveel afspraken maken als je wilt, maar als er geen geld meer is, houdt het op.
'Pensioenen dreigen inderdaad ook van een recht een voorziening te worden. Maar het is de vraag of er geen geld meer is. Bij ouderenzorg wordt altijd weer de vergrijzing opgevoerd als reden dat de kosten de pan uit rijzen. Ik denk dat de zorg zo duur is geworden door de mislukte invoering van de marktwerking. Die zou zorg efficiënter en goedkoper maken. Het leidde tot het tegenovergestelde.'

Terugdraaien wordt nog een heel probleem.
'Ik geef u twee voorbeelden van mogelijkheden om kosten te besparen. De huishoudelijke zorg voor chronisch zieken en ouderen zit in de AWBZ. Het is belangrijk dat de keuken en de wc van mensen die zorg nodig hebben niet vies zijn. Ook voor het moreel. Maar waarom moet iedereen daarvoor in aanmerking komen? Ook mensen met een goed inkomen? Of neem de succesvolle thuiszorgorganisatie Buurtzorg Nederland, uw krant schreef er ook over: die werkt zonder managers.

'Er zijn alleen enkele regiocoaches. In enkele jaren tijd is Buurtzorg uitgegroeid tot een organisatie met 500 teams, 5.500 medewerkers en is ze twee keer tot beste werkgever van Nederland gekozen. Het kan dus anders, goedkoper en kleinschaliger.'

Daarom is het plan om de gemeente 'keukentafelgesprekken' te laten voeren met mensen die zorg willen zo goed. Gemeenten staan dicht bij de burgers.
'Los van de vraag of gemeenten wel zo dicht bij de burger staan, hoeft dat niet per se goed te zijn. Zeker in kleine gemeenten is het vaak 'ons kent ons'. Verder is voor zorgvragende ouderen zo'n gesprek behoorlijk intimiderend.

'Maar het ergste is dat ouderen in een afhankelijke positie komen. Mijn generatie streed ervoor dat ouderen rechten kregen. Nu word je weer afhankelijk van een gesprekje bij een kopje koffie. En je moet 'vrijwilliger' worden als je zorg nodig hebt.'

Nederland is volgens Rutte wereldkampioen vrijwilligers. Er zijn 5,6 miljoen vrijwilligers, maar slechts 300 duizend vrijwilligers voor ouderenzorg. Je hebt oudere vrijwilligers hard nodig.
'Dat zal best, maar ouderenzorg was een overheidstaak die de afgelopen decennia tot emancipatie van vrouwen heeft geleid, omdat de zorg niet meer alleen op hun schouders neerkwam. Nu kan de overheid haar afspraken niet meer waar maken. Dus moeten vrijwilligers die taak overnemen. Op die manier wordt de emancipatie van vrouwen teruggedraaid. Want wie gaan er minder werken om voor anderen te zorgen? Vrouwen. Dag emancipatie.'

Gelukkig kunnen rijke ouderen voor een luxe oude dag kiezen.
'Ik ben tegen de tweedeling die zo ontstaat en ik verwijs ook even naar Mona Keijzer van het CDA, die in uw krant zei dat zij wel wist wat ze zou doen als 70-jarige met geld: schenken. Tijdig opmaken is natuurlijk ook een optie. Maar daarvoor hebben ouderen niet gespaard.'

Henk Müller is opinieredacteur van de Volkskrant.
Marja Pijl (1936) is socioloog. Zij werkte onder meer bij het Verwey-
Jonker Instituut in Utrecht en is deskundige op het terrein van internationaal onderzoek naar informele (mantel)zorg.

 
Mijn generatie streed ervoor dat ouderen rechten kregen. Nu word je weer afhankelijk van een gesprekje bij een kopje koffie. En je moet 'vrijwilliger' worden als je zorg nodig hebt
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden