Column Martin Sommer

Er kwam een oud, vervelend trekje boven van een mokkend Nederland dat gelijk heeft maar het niet krijgt

De Franse schrijver Michel Houellebecq is bepaald geen vriend van Nederland, dat hij in zijn nieuwste boek Sérotonine ‘geen land maar hooguit een bedrijf’ noemt. Houellebecq is zoals we weten helderziend, en de laatste dagen was Nederland inderdaad even helemaal KLM. Daartegenover staat dat de regering zich van de bij uitstek Franse raison d’état heeft bediend, de staatsraison die indien nodig met beleefdheidsvormen breekt.

Het verwijt uit Parijs dat sprake is van een ‘raid’ omdat de aandelen Air France-KLM zonder aankondiging zijn gekocht, is dan ook een geval van pot verwijt ketel. Nog onlangs viel de Franse minister Bruno Le Maire uit tegen collega Wobke Hoekstra omdat die hem met de ‘Hanzeliga’ de voet dwars had gezet. De Fransen wilden een gezamenlijke eurobegroting doordrukken en Hoekstra hield dat met een clubje Noord-Europese landen tegen.

Hoekstra werd openlijk uitgefoeterd in Parijs omdat ‘besloten clubs’ niet de Europese gedachte dienden. En de as Parijs-Berlijn dan? Dat was heel wat anders volgens Le Maire, namelijk de bestaansreden en het hart van Europa. Maar de Duitse minister Scholz, ook Financiën, liet weten dat hij uit Hamburg kwam en dat dat de grootste Hanzestad was. Hier op Hoekstra's ministerie werd me ingefluisterd dat Scholz zelden een vergadering van de Hanzeliga overslaat. Zo zet Nederland onwennige voetstappen op het toneel van de machtspolitiek. En dat is goed, beter in elk geval dan de vertrouwde rol van vermoorde onschuld waar ik zo direct op kom.

Toen de ‘raid’ bekend werd, moest ik meteen denken aan premier Rutte en zijn opmerkelijke Churchill-lezing van anderhalve week geleden.  Die lezing werd vooral gezien in het licht van Ruttes rijzende ster in Europa, tussen die twee andere M’s, Merkel en Macron. Van Rutte moet Europa minder naïef zijn, en meer machtspolitiek bedrijven. Europa bestaat in zijn optiek niet alleen uit mensenrechten, maar net zo goed uit belangen. Europa moet volgens Rutte meer streetwise zijn, machtsinstrumenten gebruiken en strategisch denken.

Twee dagen later besloot Nederland de Rutte-doctrine in de praktijk te brengen, zij het niet buiten maar binnen de EU. Hoe het uitpakt met Mark en de andere twee M’s moeten we afwachten. Een jaar geleden kwam Macron hier op bezoek in het Torentje. Hij at met Rutte in een bistro en de officiële communicatie luidde dat de twee het fantastisch konden vinden, weer in het licht van de eventuele Brusselse carrière van Rutte. Er was één, weinig opgemerkt, vuiltje. Na afloop zei Macron voor de camera dat het afgelopen moest zijn met de Nederlandse pulsvisserij. Rutte keek naar de punten van zijn molières.

De pulsvisserij was de laatste weken het tweede wrijfpunt tussen Fransen en Nederlanders. Ditmaal kwam een oud, vervelend trekje boven van een mokkend Nederland dat gelijk heeft maar het niet krijgt. Nadat het Europarlement al in grote meerderheid voor een totaalverbod op pulsvissen had gestemd, was het onlangs de beurt aan de lidstaten: behalve Nederland en Duitsland, dat zich onthield, waren alle 26 (!) andere EU-landen voor een verbod op de visserij met stroomstootjes waarin Nederland zich heeft gespecialiseerd. Kenners spraken van het grootste echec sinds ‘zwarte maandag’ in 1991, toen Nederland met vergaande federatie-plannen het deksel op de neus kreeg. Hoe kon het gebeuren?

Net als in 1991 had Nederland zich in de pulsviskwestie niet vergewist van het aantal divisies aan zijn zijde. Het gelijk was gebaseerd op de wetenschap en het milieu - pulsvisserij is zuiniger, minder bijvangst en minder schadelijk voor de zeebodem. Nederland had naar eigen inzicht de innovatie, de efficiency en de rede in pacht, terwijl de rest van Europa en de Fransen voorop, helemaal ‘in de emotie’ zaten. Intussen had noch het departement, noch de wetenschap, noch de visserijsector zelf in de gaten dat men al een jaar of wat bezig was in een fuik te zwemmen. Er waren vergunningen uitgegeven voor vrijwel de hele platvisvloot, onder het mom van onderzoek waar nauwelijks een begin mee was gemaakt.

Hier wreekte zich de bijziendheid van een tevreden natie. Wie denkt dat Nederland zich volkomen redelijk gedroeg, moet het Kamerdebat van vorige week teruglezen waarin het Europese verbod op pulsvissen geestelijk werd verwerkt. Briesende woede was de toon, het was een lastercampagne geweest van een Franse actiegroep, van gekkies en van fundamentalisten, en onze vissermannen werden geheel fact free van hun broodwinning beroofd. Strategisch denken of zelfreflectie ver te zoeken. Het is zeker waar dat nationale gevoelens rondom visserij in Frankrijk of Engeland politiek gewicht in de schaal leggen. In Nederland is dat echt niet anders.

Heilig gelijk is ook wat nu dreigt in het KLM-conflict met de Fransen. En andersom, want de Fransen halen op hun beurt liefst Descartes van stal om te bewijzen dat redelijkheid een Frans exportproduct is. Fransen en Nederlanders lijken in nóg een opzicht op elkaar, wat de geprikkelde relatie mede kan verklaren. Allebei landen met een missie, Nederland als moreel gidsland, Frankrijk met als uithangbord de droits de l’homme. In de jaren zestig waren president De Gaulle en onze minister Luns, allebei boomlang, tegenstrevers in de EEG. Op een dag kwam prins Bernhard, altijd in voor een practical joke, tijdens een overleg binnenlopen met een centimeter. Hij wilde weten wie van de twee staatslieden de grootste was. Ze bleken precies even lang.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden