Opinie

Er is helemaal geen versplintering op rechts

De ideeën die PVV, VNL en Baudet gemeen hebben, zijn niet rechts, en ook niet 'populistisch rechts'.

Thierry Baudet (l) en Jan Roos (r), 13 april. Beeld Freek van den Bergh/ANP

Ophef, er is 'een versplintering op rechts'! Op bijna elk nieuwsmedium verscheen de afgelopen dagen wel een column of redactioneel commentaar die deze stelling - handenwrijvend dan wel knarsetandend - poneerde.

Twee nieuwsberichten waren hiervoor de aanleiding: Jan Roos wordt lijsttrekker van VNL en Thierry Baudet gaat zijn denktank Forum voor Democratie omvormen tot een politieke partij. Dat betekent dat 'populistisch rechts', zoals Volkskrant-redacteur Remco Meijer het verwoordde, nu niet alleen meer bestaat uit de PVV en haar zetelrovers, maar ook uit een paar new kids on the block. Enige ophef onder de gevestigde partijen en media is begrijpelijk, want juist Roos en Baudet hebben, samen met GeenStijl, met hun Oekraïnereferendum bewezen een behoorlijke impact te kunnen hebben.

Toch wringt er iets in de analyse. Allereerst is dat de aanname dat we hier een versplintering zien ontstaan. Er zijn dan wel steeds meer partijen die allemaal kans maken op een paar zetels, maar dat moet zich eerst nog maar uitwijzen op 15 maart. Zolang er geen uitslag is, is er geen versplintering. En als er bijvoorbeeld dertien fracties in de Tweede Kamer komen, tegenover elf bij de vorige verkiezingen, hoeft dat niet per se te betekenen dat het land onbestuurbaar wordt. In de afgelopen kabinetsperiode zijn er door afsplitsing maar liefst zestien fracties ontstaan. Die situatie dwingt in debatten tot enig pragmatisme en tot samenwerking, maar rampzalig is het niet.

Wat ook wringt is de gedachte dat we hier te maken zouden hebben met rechtse politiek. Er zijn wel enkele gemene delers aan te wijzen in de standpunten van PVV, VNL en Forum voor Democratie, zoals kritiek op het democratisch systeem, op de EU en op islam en immigratie. Maar zijn die rechts? Of zelfs, volgens de Volkskrant 'populistisch rechts'? Nee.

Onze links-rechtsverdeling stamt van twee eeuwen geleden, de tijd van de Franse Revolutie. 'Links' staat sindsdien juist voor gelijkheid en democratie - tot aan de guillotine en het strafkamp aan toe - en 'rechts' staat voor monarchie en aristocratie en de handhaving van de bestaande orde. Zelfs het nationalisme is een van oorsprong linkse hobby: het was het antwoord van 19de-eeuwse radicalen en liberalen op de traditionele standen- en klassenmaatschappij.

We zouden dus bijna kunnen zeggen dat er een nieuw links front opkomt. Bijna, want behalve de gemene delers zijn de nieuwe partijen helemaal niet zo eensgezind. De PVV heeft een economisch linkse agenda en concurreert in veel opzichten met de SP en de PvdA.

Geerten Walling, historicus.

VNL heeft juist een economisch rechts programma en zal daarmee de strijd aanbinden met VVD en CDA. En het Forum voor Democratie zet in op een meer directe democratie, duurzaamheid en innovatie, waarmee het zowel D66 als GroenLinks op de korrel neemt.

Kortom, over de hele linie manifesteren zich nieuwe spelers die thema's aankaarten die bestaande partijen hebben laten liggen. Precies zoals 50Plus en de Partij voor de Dieren dat ook doen.

De democratie vernieuwt zichzelf en dat is helemaal niet ongezond. Het concept 'politieke partij' verandert van rol, vorm en functie, maar het systeem op zichzelf staat voorlopig fier overeind: over de democratische rechtsstaat is een grote meerderheid van de bevolking uitermate tevreden (aldus de Legitimiteitsmonitor Democratisch Bestuur 2015).

Dat de bestaande partijen nu door enkele nieuwkomers scherp worden gehouden, of er zelfs door worden opgegeten, kan binnen die democratische rechtsstaat helemaal geen kwaad. Rommelige campagnes en debatten zijn overkomelijk. Democratie is nu eenmaal zo mooi door de voortdurende mogelijkheid tot verandering. Dat betekent niet dat er iets moet veranderen. Slechts dat er iets te kiezen moet zijn.

Geerten Waling is historicus en auteur van 1848 - Clubkoorts en revolutie. Democratische experimenten in Parijs en Berlijn (Nijmegen: Vantilt, 2016).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden