ColumnKustaw Bessems

Er is een onzichtbare lijn te trekken van Ferd Grapperhaus via Willie Wartaal naar Donald Trump

Er is een onzichtbare lijn te trekken van Ferd Grapperhaus via Willie Wartaal naar Donald Trump.

Wacht, nu klink ik zelf alsof ik in een complot geloof. Laat me dat uitleggen.

In de affaire over de bruiloft van de minister van Justitie maakte zich van mij pas afgrijzen meester toen Grapperhaus en Rutte aan hun verdediging begonnen. Eerst ontkende Grapperhaus. Daarna schoof hij de schuld af op ongehoorzame gasten die geen afstand hadden gehouden. Pas toen hij niet anders meer kon, erkende hij in de Tweede Kamer droog snikkend zijn eigen fouten. Het had allemaal aan zijn ‘beleving’ gelegen. In gesprek met de politiebond had Grapperhaus al precies zo oprecht gesnikt, vertelde de voorzitter.

Grapperhaus, voormalig partner bij de juridische multinational Allen & Overy, maakte een bedrag ter waarde van twee coronaboetes over aan het Rode Kruis. Een som die wél pijn doet bij gewone mensen. En zij houden, anders dan hij, een strafblad over aan de soms kinderachtig uitgeschreven boetes. De politieke uitweg: dan krijgen die voortaan gewoon óók geen strafblad meer!

Van Rutte moesten we aanhoren dat hij ineens een beroep deed op de ‘Nederlandse waarden van mildheid en genade’ en dat een echte leider ‘altijd zijn fouten toegeeft’.

Alsjeblieft zeg.

Ik snap de twijfels aan het gezag van deze minister, dit kabinet, de handhavers. Maar de schade zit dieper. Omdat bij nogal wat mensen in zulke gevallen de bullshitdetector uitslaat. Ze snappen niet altijd exact wat er niet klopt. Of hoe het wel zit. Maar ze weten dát er iets niet klopt. En de rest vullen ze in.

Luister naar Willie Wartaal, rapper van De Jeugd van Tegenwoordig. In de clip bij zijn laatste nummer, Partij voor de Schapen, komen alle complottheorieën langs die langzamerhand versmelten tot een nieuwe, internationale religie, inclusief 5G-masten en illuminati.

In een toelichting op YouTube beweert hij veel onzin, maar zijn gemoedstoestand en motivatie zijn interessant.

Hoe erg hij schrok van corona: ‘De eerste week dacht ik dat ik doodging.’

De moeite om te geloven wat er aan de hand is: ‘Worldwide pandemic, het komt niet in mijn hoofd.’

Hoe corona verhoudingen op scherp zet: ‘Sommigen binnen de Jeugd wilden geen studiosessies meer. Anderen vonden het kunnen. Je wordt een beetje uit elkaar getrokken.’

Hoe de klap van de crisis de blik beïnvloedt: ‘Als jij zegt dat ik mijn werk niet mag doen, wat een groot deel is van mijn identiteit, dan wil ik wel echt een heel goede reden.’

En over de consequenties van leugens: ‘Het vervelende is dat je de regering moet vertrouwen, mensen die best vaak tegen je liegen, ook over kleine dingetjes. Daar word ik onrustig van, want ik weet niet wanneer ze de waarheid praten.’

Zo komen mensen dus uit bij de viruswaanzinsekte van Willem Engel. Of gaan ze, zoals Willie Wartaal betoogt, stemmen op maakt niet uit wie, als het maar andere politici zijn dan die er zitten.

Je kunt er je schouders over ophalen dat in de VS inmiddels eenderde van de Republikeinen geloof hecht aan de waanzinnige QAnon-theorie, over een epische strijd tussen Trump en een door de deep state gesteunde, satanische pedokring. Of dat Baudet en Wilders op dertig zetels staan, terwijl de eerste corona als griepje afdoet en de tweede de ring kust van Viktor Orbán, Hongaars premier en Europees oppersloper van de rechtsstaat. Je kunt het gedreig tegen Pieter Omtzigt als incident zien. Je kunt weer denken dat het allemaal onze kant niet opkomt, net als toen met dat virus.

Maar onder de ondervlakte hebben Rutte en Grapperhaus weer een klein stukje van een fundament aangetast. En dat merken we pas later, nog wat kleine stukjes verder, als een kademuur instort.

Mailen? k.bessems@volkskrant.nl

Lees ook:

Bij QAnon ligt het nooit aan de theorie, altijd aan de feiten
Met summiere berichten – die veel weghebben van die van Griekse orakels – heeft QAnon in drie jaar tijd miljoenen volgers gekregen. Tegenover het kwaad is het goede gezet in de persoon van Trump, meent QAnon

Bij Café Weltschmerz is iedereen welkom, ‘ook neonazi’s’
Uit onvrede met tv biedt videoplatform Café Weltschmerz een platform aan afwijkende meningen. Meer dan eens is Weltschmerz verweten een podium te bieden aan complottheorieën, maar als het aan oprichter Max von Kreyfelt ligt, is alleen al het woord ‘complottheorie’ beledigend.

Socioloog Harambam: ‘We zetten complotdenkers te gauw weg als gekkies’
Zet complotdenkers niet weg als gekkies, zegt socioloog Jaron Harambam, maar luister naar ze. ‘Radicalisering begint er altijd mee dat mensen hun plek niet kunnen vinden.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden