Er is een muur ontstaan tussen mij en de achterblijvers in Liberia

Een Liberiaanse jongen in Grand Capemount County, Liberia. Beeld EPA
Een Liberiaanse jongen in Grand Capemount County, Liberia.Beeld EPA

Een bezoek aan het moederland is voor een migrant een moment van grote vreugde. Maar die is vaak van korte duur. De migrant blijkt vervreemd van zijn familie en vrienden. De Liberiaans-Nederlandse schrijver Vamba Sherif beschrijft hoe dat voelt.

Eens in de zoveel tijd, breng ik een bezoek aan Liberia, het land van herkomst. Het weerzien is aanvankelijk intens, het voelt alsof ik in een droom verkeer: de geur van de lucht, een mengsel van kruiden en van het stof van de okerkleurige wegen. De klanken in de talen om mij heen, Liberiaans Engels, Mandingo, Kru, Kpelle, en andere talen, zijn vertrouwd maar tegelijk vreemd.

Vreemd omdat in mijn hoofd de Nederlandse taal, de taal die ik dagelijks spreek, blijft galmen.

Ik ben maar half aanwezig ondanks de intensiteit van mijn gevoelens. Er is een muur tussen ons ontstaan, tussen mij, de migrant, en de achterblijvers. De muur is gebouwd van bakstenen, gemaakt van afstand, van jaren van afwezigheid en ervaringen. Mijn verhouding tot de achterblijvers beperkt zich tot de herinneringen die ik van een bepaalde periode in mijn leven met ze deel: de liedjes uit mijn kinderenjaren, de verhalen, en de mensen die of dood zijn of ouder zijn geworden, getekend door de tijd, die mij op allerlei manieren ook heeft getekend.

Ik merk dat ik deze herinneringen meer koester dan de achterblijvers. Hun zorgen liggen niet meer in dat verre verleden dat voor mij voelt als een levenslijn. Ik merk dat ik meer weet van bepaalde zaken uit ons gezamenlijk verleden, vooral omdat ze waarschijnlijk meer waarde hechten aan andere ervaringen. Dat ze waarschijnlijk dat verleden met rust willen laten.

‘Je bent anders geworden’

Tijdens mijn recente bezoek aan Liberia raakte ik in gesprek met een van mijn broers. De oorlog die het land teisterde, resulteerde in het uiteenvallen van mijn familie. Veel familieleden hebben of de oorlog niet overleefd of zijn onder de gevolgen van de oorlog bezweken: de trauma’s van het verlies, de uitzichtloosheid, de extreme armoede. Van de enkele broers die zijn overgebleven is er één met wie ik goed omga.

In mijn herinneringen is hij dezelfde broer die mij ooit redde van de verdrinkingsdood en ben ik nog steeds de 9-jarige jongen van toen, onveranderd door de tijd. Althans, zo beschouw ik onze verhouding. Tijdens ons gesprek zei hij iets waarvan ik schrok. ‘Vamba, besef je dat je in bijna alles anders bent geworden. Je bent zo direct. Het komt onbeschoft over. Let maar op je woorden.’

Ik had hiervoor nog nooit zo stil gestaan bij de werkelijkheid van de achterblijvers als op dat moment. Van hoe ze het leven ervaren. Was ik zo veranderd dat mijn broer en andere achterblijvers mij niet meer konden herkennen, vroeg ik me steeds af. Of miste ik aspecten van hun leven omdat ik migrant ben, een vluchteling welteverstaan? Is het verlies van de achterblijvers groter dan mijn verlies als migrant? Het verlies van een leven dat uitsluitend uit herinneringen bestaat tegenover het verlies van de achterblijvers, die maar een keer in de zoveel tijd, als ze geluk hebben, hun familieleden zien?

Groot verlies

Met deze vragen word ik als migrant opgezadeld. Misschien wilde mijn broer mij laten inzien dat migratie tot een groot verlies leidt, omdat het uiteindelijk de migrant tegen wil en dank verandert. De achterblijvers worstelen met de vraag hoe ze met hun veranderde migranten-familieleden kunnen omgaan.

Misschien breekt er met de opkomst van de sociale media en het gemak van communicatie ooit een periode aan waarin het verschil tussen migrant en achterblijvers vervaagt, en het verlies aan beide kanten beperkt blijft. Misschien komt er moment waarop ik via videobeelden de dagelijks ervaringen van de achterblijvers ter plekke mag meemaken en zij de mijne. Of onze werelden dan niet meer tussen ons in zullen staan, is de vraag. Ik hoop het.

Vamba Sherif is schrijver (o.a van De zwarte Napoleon) en in december gastcolumnist op volkskrant.nl/opinie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden