MEDIA INZuid-Afrika

Enorme ongelijkheid in Zuid-Afrika raakt ook de bestrijding van het coronavirus

In Zuid-Afrika zijn ‘pas’ enkele honderden besmettingen met het coronavirus geregistreerd, toch besloot president Cyril Ramaphosa donderdag al tot een lockdown. Weet hij daarmee de verspreiding van het virus een halt toe te roepen of worden hiermee vooral de armere Zuid-Afrikanen getroffen, nu ze het kleine beetje inkomen dat ze hadden, verliezen?

Een vrouw uit Thokoza, Zuid-Afrika, draagt een mondkapje en handschoenen om zichzelf te beschermen tegen het coronavirus.Beeld AP

Met angst en beven kijken inwoners van landen in Afrika naar wat hun ­mogelijk te wachten staat met het coronavirus. Nu is hun continent nog verreweg het minst geraakt, maar al die drastische maatregelen in Azië, Europa en de VS met lockdowns en astronomische economische reddingsoperaties, lijken ver buiten het bereik van hun regeringen. Maar Zuid-Afrika volgt in het voetspoor van de rijkere landen: president Ramaphosa heeft zijn burgers een lockdown van drie weken opgelegd, die donderdagnacht inging. Daarmee begint voor de hele wereld een interessant experiment: net als in Nieuw-Zeeland werd dit besluit in een heel vroeg stadium (enkele honderden besmettingen) genomen.

Nieuwssites als AllAfrica en AfricaNews maken coronadossiers die steeds worden geactualiseerd. In slechts een handjevol landen is nog geen enkel besmet persoon aangetroffen, zo houdt AfricaNews bij. Maar dat zal een kwestie van tijd zijn. De sfeer in de 54 Afrikaanse staten volgens de site: ‘Nieuwe gevallen, een stroom aan beperkende maatregelen, vrees voor escalatie.’ Nieuws­berichten komen uit alle landen op het continent, zoals: Ethiopië laat vierduizend gevangen vrij om de ­corona-epidemie voor te zijn. En op AllAfrica: Oeganda sluit de grenzen na eerste coronazieke.

Opeengepakt in sloppenwijken

De aantallen besmettingen zijn nu nog klein (van enkele tot enkele honderden), maar als de pandemie eenmaal op gang komt, zullen in Afrikaanse landen de meeste doden vallen, schrijft Mehari Taddele Manu, hoogleraar migratie, in de Zuid-Afrikaanse krant Mail & Guardian. Het beleid van sociaal afstand bewaren, is cultureel onaanvaardbaar in veel ­gemeenschappen, vooral bij ceremonies en familiefestijnen, volgens Manu. Miljoenen mensen wonen opeengepakt in sloppenwijken, in piepkleine onderkomens, waarbij het onmogelijk is 1,5 meter afstand tot elkaar te houden. Er zijn 18 miljoen ontheemden door oorlog en natuurrampen, van wie velen in kampen verblijven, zonder goede hygiëne (water en zeep om je handen te wassen) of medische zorg. De grenzen tussen landen zijn volkomen poreus. De overheden zijn vaak zwak. De ziekenhuizen zullen de toestroom al snel niet meer aankunnen, om over beademingsapparatuur en ic’s nog maar te zwijgen.

Voor Zuid-Afrika geldt dit minder, maar ook daar leeft een flink deel van de bevolking dicht op elkaar in arme buurten en sloppenwijken. Door de enorme welvaartsongelijkheid dreigt de strijd tegen het virus heel anders uit te pakken voor verschillende bevolkingsgroepen. Welgestelde middenklassers in de voorsteden zoals ik, schrijft filosoof en columnist Eusebius McKaiser in de Mail & Guardian, moeten arme landgenoten te hulp schieten. Niet door de winkels leeg te kopen, zoals vorige week ­gebeurde, maar ervoor te zorgen dat medeburgers in de sloppenwijken niet zonder voedsel komen te zitten, want wat gaat er dan gebeuren?

De economische schade door de lockdown valt niet te voorspellen, maar zal enorm zijn, schrijft financieel adviseur en columnist Dirk De Vos in de onlinekrant Daily Maverick. Duizenden kleine en middelgrote bedrijven zullen het loodje leggen. Juist de contractloze werknemers die in de armenwijken wonen, zullen hun baan en inkomen verliezen. Na de epidemie staat Zuid-Afrika een gigantische hersteloperatie te wachten, maar toch kunnen de effecten minder ingrijpend zijn dan als Ramaphosa later had ingegrepen, aldus De Vos.

Roer om

De president gooide vorige week maandag plots het roer om, net als in Groot-Brittannië en de VS (en Nederland), toen uit een rapport van de Britse Imperial College bleek dat het beleid van gecontroleerd laten uitwoeden met groepsimmuniteit als bonus veel meer dodelijke slachtoffers zou vergen dan gedacht en de gezondheidszorg in grote problemen zou brengen. Toen Ramaphosa zijn besluit nam, was er nog geen covid-19-dode te betreuren in Zuid-Afrika en waren er nog maar een paar honderd besmette patiënten, al loopt dat aantal snel op. Dat maakt de lockdown in Zuid-Afrika tot een experiment met betekenis voor de hele wereld, betoogt De Vos. ‘Een land 21 dagen lang dichtgooien om een paar duizend mensen op te sporen tussen onze 57 miljoen kan dan overkill lijken, we hebben er allen baat bij.’ Dit opsporen van de mensen met besmetting is essentieel, vindt De Vos (en ook de  Wereldgezondheidsorganisatie ­hamert op het opsporen en testen), en dit moet in Zuid-Afrika met betrekkelijk weinig verspreiding van het ­virus haalbaar zijn.

Dus laten we allemaal meedoen, en de data niet vervuilen door regels te overtreden, schrijft De Vos. De Zuid-Afrikanen wacht ‘een bonus’: het land kan zijn imago in de wereld, nogal aangetast sinds de hoogtijdagen van Mandela, oppoetsen, ‘als het land dat de juiste beslissingen neemt en dingen voor elkaar krijgt’.

De laatste cijfers, van zondagavond, voor Zuid-Afrika: 1.280 zieken met covid-19, twee personen overleden aan de ziekte, 35.593 testen uitgevoerd.

De corona-uitbraak in de wereld – de handigste cijfers op een rij

Alle landen in de wereld publiceren dagelijks cijfers over de uitbraak van het coronavirus. Maar in elk land zijn de problemen weer anders en bevindt de crisis zich in een andere fase. Hoe moeten we de statistieken met elkaar vergelijken?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden