Column Diederik Samsom

En toch: Trump heeft ons wakker geschud

Eén telefoongesprekje. Historici zullen er later meerdere hoofdstukken aan wijden als ze de gruwelijke gebeurtenissen in Syrië in de jaren tien van deze eeuw beschrijven. Op zondag 6 oktober belt Trump met de Turkse president Erdogan. Dat telefoongesprek was ingepland om de onmin van Erdogan over het afzeggen van een een-op-eenoverlegje tijdens de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties te sussen. Maar het liep totaal anders. Erdogan kondigde tijdens het gesprek aan een offensief te beginnen in Noord-Syrië, een voornemen dat hij al vaker had geuit. Niets nieuws dus, en naar verluidt hadden Trumps medewerkers het antwoord ook voorbereid.

Maar in plaats van het afgesproken ‘Nee, Tayyip, je houdt je leger achter je grens’, zei Trump tot ieders verrassing: ‘Als je dat doet, trekken we ons terug.’ Met andere woorden: ga je gang. Wat de man bezielde, is tot op heden niet opgehelderd. Bekend is dat Trump zich niet tot nauwelijks voorbereidt op dit soort gesprekken en dan volstrekt onvoorspelbaar zijn eigen gang gaat. Dat leidde al eerder tot bijna-ongelukken, een afzettingsprocedure en ongetwijfeld tot veel rollende ogen aan de andere kant van de lijnen.

Uit Trumps eigen verklaringen sinds zondag valt weinig af te leiden, aangezien die alle kanten opgingen. Van ‘de Koerden hielpen ons trouwens ook niet in 1944 in Normandië’ tot ‘ik zal in mijn enorme en ongeëvenaarde wijsheid de Turkse economie weg­vagen’.

Ik weet, we kijken inmiddels nauwelijks nog op van wat de Amerikaanse president uitkraamt, maar het kan geen kwaad even stil te staan bij het feit dat deze gekkigheid wordt geuit door een man die in één telefoontje het gehele Koerdische volk, dappere bedwingers van IS, aan de vijand kan uitleveren of de wereldorde kan wijzigen.

De ontwikkelingen in Syrië ­maken duidelijk dat de in Europese hoofdsteden veel geuite bezweringsformule dat ‘het wel zal meevallen met Trump’ of dat hij ‘door zijn veiligheidsadviseurs wel in toom gehouden zal worden’ ijdele hoop zijn. Het wordt tijd dat wij, Europese landen, ons ten volle realiseren wat dit betekent.

De intuïtie van Merkel na haar eerste G7-top met Trump in 2017, toen ze zichtbaar geschokt in de Duitse Bondsdag verklaarde dat ‘ze de afgelopen dagen had ervaren dat Europa zich niet langer op anderen kan verlaten’, bleek juist zijn. Helaas handelde Duitsland er niet naar. Net zomin als wij.

Iedereen slaapwandelt rustig door, terwijl Trump de bestaande conventies bruuskeerde. Het bondgenootschap Navo ondermijnen? Nou, dat zou-ie vast niet doen. Een wereldwijde handelsoorlog ontketenen? Valt reuze mee. Het broze evenwicht in Syrië omvertrekken? Hij zal wel gek zijn. Toch?

Hoe wrang ook, de gruwelijk­heden in Syrië kunnen ons uit onze geopolitieke winterslaap wakker schreeuwen. Het zal helaas voor velen daar te laat zijn, maar als we nu niets doen, geldt dat nog voor vele honderdduizenden meer. De vluchtelingenproblematiek vergt acute aandacht. We kunnen ons niet langer gemakzuchtig koesteren in de gedachte dat andere landen – Libanon, Turkije, Griekenland – dat wel voor ons opvangen. En ons dan doodschrikken wanneer dat niet gebeurt. Nee, we moeten massief investeren in de opvang van vluchtelingen daar en meteen ­ beginnen met de hervestiging van de kwetsbaarsten onder hen in Europa. Niet pas als de kampen overlopen en de ellende en radicalisering om zich heen grijpen.

Een soortgelijke redenering geldt voor de IS-strijders. Trumps uitspraak dat ze lekker naar ­Europa moeten ontsnappen, was bizar. Maar we hebben ons onnodig kwetsbaar gemaakt door na te laten wat juridisch, humanitair én om veiligheidsredenen het beste was: ‘onze’ IS-strijders terughalen en berechten. En hun kinderen een nieuw leven geven.

Blijft over de vraag wat Europa militair kan en moet doen. In Syrië is dat nu helaas te weinig en te laat. Maar ook hier is duidelijk dat de tijd van gerieflijke geweldloosheid achter de brede Amerikaanse rug voorbij is.

Hoog tijd dat Europa zich bezint. Als dat lukt en de EU zich, te midden van dit drama, eindelijk realiseert dat haar enorme economische macht ook geopolitieke verplichtingen schept, heeft Trump toch nog iets positiefs ­teweeggebracht. 

Diederik Samsom is natuurkundige en ex-politicus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden