opinie rob vreeken

En dan het goede nieuws: oorlogen zijn passé

Doemdenken en ‘boze ­burgers’ zijn in, maar ­ondertussen wordt de ­wereld steeds vreedzamer.

Donald Trump schudt Kim Jong Un de hand. Beeld AP

Tijd voor de kerstgedachte. Vrede op aarde en in de mensen een welbehagen. Een vrome, ietwat naïeve wens? Op tal van plekken in de wereld immers is het oorlog. In Jemen blijven de Saoedische bommen vallen, Afghanistan beleefde een zeer gewelddadig jaar en Syrië, ach ja, Syrië.

Toch zijn er redenen om aan te nemen dat de wereld steeds vreedzamer wordt en die redenen zijn: cijfers. Sinds 1945 zijn er – met de nodige pieken en dalen – steeds minder doden gevallen als gevolg van gewapende conflicten. Dat geldt in absolute zin en al helemaal in relatieve zin. De wereldbevolking is immers gegroeid. Oorlogen tussen staten lijken al helemaal iets van het verleden te worden. De laatste was de Irakoorlog van 2003. Daartegenover staat een fors aantal binnenstatelijke conflicten, maar die eisen lang niet zo veel mensenlevens.

Graag had ik het goede nieuws als scoop gebracht – helaas ben ik niet de eerste die het vaststelt. Auteurs als Joshua Goldstein en Steven Pinker verkondigen de boodschap al enige tijd. Dat heeft geleid tot een debat met mensen die minder optimistisch zijn. Interessant, maar ik vind de ­tegenargumenten onvoldoende overtuigend.

Zo schreef Jason Burke in The Guardian dat het beeld kantelt als we het begrip ‘oorlog’ verbreden. Dan kan bijvoorbeeld de misdaad in landen als Mexico, Brazilië en Zuid-Afrika eronder vallen, en het geweld tegen vrouwen. ‘En er is economisch geweld. Hoe anders moet je de dood van duizend mensen in een ingestorte textielfabriek in Bangladesh omschrijven? Of de verwondingen die mijnwerkers oplopen die in Congo grondstoffen voor de wereldmarkt opgraven?’

Ja, zo kun je altijd je gelijk halen. Bovendien was er vroeger óók ­misdaad, geweld tegen vrouwen en economisch geweld. Ik vermoed dat het aantal slachtoffers van dat laatste in de rauwe jaren van kapitalisme en ­kolonialisme groter was dan nu.

John Gray stelt in diezelfde Guardian dat we de tientallen miljoenen doden door repressie en hongersnood in China onder Mao Zedong ook moeten meetellen. Niks afname dus, concludeert hij.

Maar John, dat was in de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw! Inmiddels bestaan er geen dictators meer die het zich, zoals Mao, kunnen veroorloven hun burgers massaal op te offeren voor krankzinnige maatschappelijke experimenten.

Na de gruwelijke eerste helft van de 20ste eeuw heeft de wereld nog diverse uiterst bloedige conflicten gezien. De Korea-oorlog, de oorlog tussen Iran en Irak, de Vietnamoorlog met zijn misschien 2,5 miljoen ­doden. Niet alle geweld kreeg de media-aandacht die het in de tijd van internet en smartphones te beurt zou zijn gevallen. Bangladesh heeft nog altijd een trauma van de ‘vergeten genocide’ van 1971.

In de jaren negentig vielen delen van West-Afrika aan geweld ten prooi en de Congolese burgeroorlog (1994-2003) eiste bijna vier miljoen levens. Maar ook de Afrikaanse furie is goeddeels voorbij. In Zuid-Soedan werd onlangs de vrede getekend en over Darfur horen we weinig meer.

Na de eeuwwisseling daalde het aantal oorlogsdoden in de wereld tot historische laagte, een trend die werd onderbroken door Syrië. Maar ook daar raakt het geweld uitgeraasd. IS is vrijwel verslagen en op één na zijn alle oppositiebolwerken opgeruimd.

Dus als we ervan uitgaan dat Idlib zonder massaslachting wordt opgelost, dat het Zweedse vredesoverleg over Jemen slaagt, dat de Taliban eindelijk gaan praten, dat Gaza niet explodeert, dat de burgeroorlog in Colombia niet weer oplaait, dat Erdogan de Koerden met rust laat, dat het in ­Libië niet uit de hand loopt, dat Kim Jong-un geen atoombom laat ontploffen en dat Donald Trump zich in het algemeen een beetje weet te beheersen, dan zou 2019 weleens een bijzonder vreedzaam jaartje kunnen worden. Om met John Lennon te spreken: War is over (if you want it).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.