Opinie

Emancipatie begint bij hersenpan van de man

Glazen plafond

Als vaders meer voor hun baby zorgen treden hersenveranderingen op waardoor hun ambities verminderen.

Vader speelt met kinderen op een camping in Hoenderloo, juli 2015. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Veel artsen, wetenschappers en managers hebben de ervaring dat briljante en ambitieuze jonge vrouwen, die alle capaciteiten hebben hoogleraar of topmanager te worden, na het krijgen van een kind hun ambitie verliezen. De combinatie van het zorgen voor een gezin en het streven naar een topfunctie blijkt een brug te ver.

Over het algemeen wordt dit toegeschreven aan socioculturele factoren, maar deze afname van ambities blijkt te berusten op hersenveranderingen bij de jonge moeder, wat ik recentelijk heb beschreven in het artikel 'The glass ceiling, a biological phenomenon' in Medical Hypotheses.

De hersenen zijn constant in beweging en in staat zich steeds weer te ver- nieuwen. Dit gebeurt op alle leeftijden. Nieuwe vaardigheden, zoals het leren bespelen van een muziekinstrument, het beoefenen van een sport of het aanleren van gedrag geven in bepaalde hersengebieden aantoonbare vernieuwingen en veranderingen.

Deze hersenplasticiteit is al veertig jaar geleden aangetoond bij zwangere proefdieren. Zwangerschapshormonen geven bij muizen en ratten blijvende veranderingen in de hippocampus, de amygdala en de hypothalamus. Deze gebieden van het limbisch systeem worden ook wel het moederlijke circuit (maternal circuitry) genoemd, wat essentieel is voor de zorgtaken.

Ook bij mensen blijkt het moederlijk circuit te bestaan, maar er zijn extra sociale en cognitieve vaardigheden nodig om het kind in onze complexe maatschappij te laten opgroeien. In de corticale hersengebieden bevinden zich netwerken van een hogere orde, die intens zijn verbonden met het limbisch systeem. Recent mri-onderzoek van Hoekzema e.a. toont aan dat zwangerschap gepaard gaat met uitgesproken en langdurige hersenveranderingen, vooral in die gebieden die van belang zijn voor sociale processen zoals gevoelens van empathie en het vermogen anderen te begrijpen. De veranderingen in deze gebieden voorspelden de kwaliteit van de moeder-kindverbondenheid. Na twee jaar waren deze hersenveranderingen nog steeds aanwezig, wat aangeeft dat zij in ieder geval langdurig, maar mogelijk levenslang aanwezig blijven. Geconcludeerd kan worden dat evenals bij het proefdier de moederlijke hersenen fundamenteel en langdurig zijn veranderd.

Vadermuizen veranderen van gedrag als zij de verzorging van hun pups op zich nemen. Zij gaan zich steeds meer hechten en in hun hersenstructuren, die overeenkomen met het moederlijk circuit, blijken aantoonbare veranderingen plaats te vinden evenals veranderingen in hormoonspiegels.

Ook bij mensen zijn deze veranderingen aangetoond. Na toediening van oxytocine neusspray toonden vaders meer interesse in hun kinderen en werd een grotere activiteit gevonden in die hersengebieden die verantwoordelijk zijn voor empathie en verbondenheid.

Recent onderzoek van Kim e.a. toonde bij vaders na een periode van zorg voor de baby structurele anatomische veranderingen in dezelfde hersengebieden als bij de moeder. Vier maanden na de geboorte waren deze nog steeds aanwezig. Dus ook bij vaders treden, onder invloed van zelf aangemaakt oxytocine, hersenveranderingen op na positieve ervaringen met hun baby's.

Het feit dat er een moederbrein bestaat, verklaart dat moederlijke gevoelens niet meer passen bij de oorspronkelijke ambities. Doorgaan met streven naar de top geeft schuldgevoelens en prioriteit voor de kinderen geeft kritiek van de (werk)omgeving. Zelfs degenen die het thuisfront goed geregeld hebben, zullen een carrière met werkweken van minstens 60 uur met moeite kunnen realiseren. De moeders die dat wel presteren zijn dan ook uitzonderlijk begaafd. Veel mannen kunnen wel zulke werkweken realiseren mede dank zij een meestal parttime werkende vrouw. Daar is niet tegenop te concurreren. Het nastreven van een vrouwenquotum is dan ook tegennatuurlijk.

Als vaders echter meer voor de baby gaan zorgen door betaald vaderschapsverlof, gevolgd door parttimewerk, zal ook bij hen het streven naar de top waarschijnlijk verminderen. Het speelveld van competitie tussen de seksen wordt daardoor evenwichtiger. Binnenkort verleent de ING vaderschapsverlof aan duizenden vaders. Dit geeft ideale mogelijkheden voor epidemiologisch onderzoek, zoals beschreven in mijn artikel. Betaald vaderschapsverlof bestaat al in de meeste Scandinavische landen, zodat vergelijkend onderzoek mogelijk is. Het doorbreken van het glazen plafond voor vrouwen begint bij de man, niet als beleidsmaker, maar als vader.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.