VerslaggeverscolumnMarjon Bolwijn in Rotterdam en Nijmegen

Els ziet geen steek maar heeft alles van het drama gezien

Nu een van de liefste personen in mijn leven het licht in haar ogen aan het verliezen is, ben ik me wat overbewust van alle visuele geneugten en vanzelfsprekendheden. Als cultuurliefhebber zal muziek haar bondgenoot blijven, maar hoe moet het met film, theater, beeldende kunst? Daarom ga ik eens poolshoogte nemen bij een van de ‘oogcafés’ die in alle provincies als paddenstoelen uit de grond schieten. Het zijn maandelijkse ontmoetingsplekken voor blinden en slechtzienden. In Rotterdam zal deze middag Arlette Hanson komen vertellen over de vijftig theatervoorstellingen dit seizoen die zij toegankelijk heeft gemaakt voor visueel beperkten. Van de musical The Lion King tot Othello van Shakespeare. ‘Ik zie geen steek maar heb alles gezien’, staat veelbelovend op de website van haar stichting ‘Komt het zien’.

Dat doet deze circusdirecteur zo. Ze regelt met theaters dat blinde en slechtziende bezoekers op de voorste rijen kunnen zitten. Wie een kaartje koopt krijgt een koptelefoon met draadloze ontvanger, voor het live verslag van de blindentolk van de gebeurtenissen op het toneel: decorwisselingen, visuele effecten en bewegingen, acties en gezichtsuitdrukkingen van personages. En misschien wel het belangrijkste: scherp getimed vertelt de tolk een visuele grap, zodat zijn gehoor met de zaal kan mee lachen.

Els voelt de derrière van ‘Greet Hofmans’.

Maar dit is alleen mogelijk als theaters, producent en regisseur meewerken, want de blindentolk moet achter in de zaal met zijn geluidsinstallatie verslag mogen doen. En ter voorbereiding het script en de voorstelling kunnen bestuderen. Dat lukt vaak, maar niet altijd. Bij kaskraker Soldaat van Oranje is de deur dicht gebleven, bij The Lion King ging die wijd open en nu is Hanson aan het onderhandelen met het Songfestival.

Om een indruk te krijgen, bezoek ik de eerst volgende theatervoorstelling met audiodescriptie. Die is vrijdagavond in de stadsschouwburg van Nijmegen: de familievoorstelling ‘Repelsteeltje en de blinde prinses’, gespeeld door Theater Rotterdam. Regisseur Pieter Kramer heeft het sprookje van Repelsteeltje vermengd met de huwelijksperikelen op Paleis Soestdijk tussen Juliana en Bernhard rond Greet Hofmans, de gebedsgenezeres die de oogziekte van prinses Marijke met haar hocus pocus zou kunnen verhelpen.

En het hoofddeksel van Karla, vrouw van Repelsteeltje.

De belangstelling voor ‘Komt het zien’ wisselt. Soms zijn er 50 blinde en slechtziende bezoekers, de andere keer een handjevol. Deze avond is daar alleen Els (51), met haar ziende man. Els ziet slechts 2 procent, sinds 12 jaar geleden haar netvlies los liet. We ontmoeten elkaar een uur voor aanvang van de voorstelling in een kleedkamer, bij de ‘meet&feel’ met acteurs en decorstukken. Blindentolk Dave van der Wal, acteur en presentator bij Radio Rijnmond, doet eerst in grote lijnen de verhaallijn uit de doeken en beschrijft de decors. Els mag de pruik van prinses Marijke voelen, haar bril met jampottenglazen (‘Valt best mee’) en het kartonnen vliegtuig van prins Bernhard.

Dan gaat de deur open en stellen een voor een de belangrijkste acteurs zich aan haar voor. Ze declameren tekstfragmenten van hun dubbelrollen, zodat Els alvast weet welke stem bij welk personage hoort. Joke Tjalsma alias Greet Hofmans is nog maar half omgekleed maar Els kan wel vast haar geitenwollen sokken in sandalen en omvangrijke derrière voelen. Repelsteeltje laat zijn satijnen cape door Els’ handen glijden. Nieuwsgierig vraagt hij of ze blind is geboren. ‘Slechtziend’ corrigeert ze zachtjes. Hij laat zijn raspende stem klinken, en de bekakte versie van de hofdame die hij ook speelt.

Blindentolk Dave achter glas aan het werk.

In de zaal zit ik te ver van Els om haar reacties te kunnen zien. Het gros van de tijd luister ik met mijn ogen dicht naar de dialogen en de rustige stem van de tolk, die in de tekstpauzes vertelt dat prinses Marijke bijna over de rand van het podium loopt, prins Bernhard een hert neerknalt en koningin Juliana met haar handtas haar schoonmoeder het paleis uit mept. Af en toe kan ik mij niet bedwingen en open ik even snel de ogen voor wat visuele bevrediging. Zonder is het een boeiend hoorspel.

Na afloop vertelt Els het verhaal goed te hebben kunnen volgen. Zonder blindentolk stapt ze het theater niet meer in, hoe belangrijk deze afleiding ook voor haar is. Ze heeft het één keer geprobeerd bij een operavoorstelling, maar ging gefrustreerd naar huis omdat ze de tekst niet kon verstaan en geen idee had wat er op het podium gebeurde. ‘Je probeert dan te kijken als een ziende, maar dat lukt niet en kost veel energie.’

Terwijl Els en haar man huiswaarts keren, pakken Arlette en Dave alle apparatuur in zes koffers. Hij reist deze late avond terug naar Rotterdam, zij helemaal naar Heerenveen. Een diepe buiging van dit publiek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden