Opinie

Elite moet stoppen met zelfkastijding

In een ding zijn hoogopgeleiden in ieder geval beter dan de laagopgeleiden: zelfkastijding.

Beeld anp

Het is 'onze' schuld dat de laagopgeleiden economisch achtergebleven zijn. Over hun ruggen en op dubieuze wijze hebben wij ons verrijkt. We discrimineren en sluiten uit. We hebben segregatie veroorzaakt in buurten en op scholen die in het nadeel werkt van de laagopgeleiden en hun kinderen. Oplossingen die worden aangedragen: we zouden niet meer mogen spreken over hoog- of laagopgeleiden want dat is stigmatiserend. Er moet meer menging komen van inkomensgroepen. We moeten meer herverdelen en beter compenseren voor het onrecht wat we de 'achtergebleven' hebben aangedaan. We moeten bruggen bouwen naar de minder bedeelden die er door onze schuld zo slecht aan toe zijn.

Waarom zijn we in Nederland niet trotser op het feit dat steeds meer mensen hoog zijn opgeleid? Streefden we daar niet naar? Was het niet de bedoeling om zoveel mogelijk mensen de kans te geven om door te leren en zichzelf te 'verheffen'? Waren we er niet van overtuigd dat dit goed is voor het menselijk welzijn, de economie en de maatschappij?

Nu het erop lijkt dat een deel van de bevolking niet verder komt, wordt gesuggereerd dat het politiek incorrect is om hoogopgeleid te zijn. Het is een feit dat in sommige lagen van de bevolking men zich afzet tegen school en doorleren. Er heerst een cultuur waar niet gestimuleerd maar ontmoedigd wordt op het gebied van onderwijs. Als er bruggen gebouwd moeten worden, moet dat dan niet van twee kanten komen? Waar zijn de zelfanalyse en de goede intenties van de laagopgeleiden? Hebben ze het besef dat ze zelf iets zouden moeten en/of kunnen verbeteren aan hun positie?

Geen luxe, maar halszaak

In de geglobaliseerde wereldeconomie van nu neemt de concurrentie met de dag toe, onder andere gevoed door miljoenen Aziaten die qua onderwijs en handelsgeest alles uit de kast halen om succesvol te zijn.

Opmerkelijk hierbij is dat in Azië het onderwijsideaal wel in alle lagen van de bevolking wordt gedeeld. Wij zullen alles op alles moeten zetten om de positie van Nederland te handhaven en te versterken. Er is geen tijd voor navelstaren en pogingen om de 'achtergeblevenen' in eigen land te pacificeren. In plaats van 'dumbing down' moeten we er juist een schepje bovenop doen en erop hameren dat onderwijs, persoonlijke ontwikkeling, een gezonde levenswijze en verantwoordelijkheid nemen voor het eigen lot geen luxe maar halszaak zijn.

Natuurlijk moeten we blijven zorgen voor hen die echt niet mee kunnen komen en Nederland hoeft zich wat sociale voorzieningen betreft zeker niet te schamen. Waar we voor moeten waken is dat het gebrek aan succes van een groep in de samenleving als een soort graadmeter gaat fungeren voor wat anderen zouden mogen bereiken 'omdat het anders niet eerlijk is'.

Nieuwe Nederlanders

Het slechte nieuws voor de 'achtergebleven' Nederlanders is helaas vierledig. Ten eerste zit er onder immigranten nog een hoop potentieel van mensen die in eigen land weinig kansen hebben gehad. Nederlanders met meer frustratie dan ambitie kunnen erop rekenen dat steeds meer 'nieuwe' Nederlanders hen in de nabije toekomst qua opleiding - en als gevolg daarvan economisch - voorbij zullen streven.

Daarnaast staan laagopgeleide buitenlanders in de rij om laaggeschoold werk te doen waar laagopgeleide Nederlanders - en zij die verslaafd zijn geraakt aan een uitkering - hun neus voor ophalen.

Ten derde is de exclusiviteit van de solidariteit waar de Nederlandse achtergeblevenen lang op hebben kunnen rekenen langzaam maar zeker aan het verdampen. Iemand afkomstig uit een ander land die zijn kansen probeert te grijpen in Nederland verdient immers net zo goed onze solidariteit. Daar komt nog bij dat nieuwe Nederlanders steeds mondiger en assertiever worden.

Beperkte mogelijkheden

We kunnen nog lang doorpraten over wat de 'elite' allemaal zou moeten doen en laten om het weer goed te maken met de autochtone achtergeblevenen. In de praktijk zijn de mogelijkheden beperkt.

Nederland is al een van de meest genivelleerde landen ter wereld waar sociale voorzieningen, onderwijs en gezondheidszorg voor iedereen op een zeer hoog peil staan en waar de bereidheid tot belasting betalen groot is.

De ironie is dat uiteindelijk de achtergeblevenen afhankelijk zijn van het succes van de hoogopgeleiden die de voorspoed van Nederland in de wereldeconomie - en daarmee het voorzieningenniveau - moeten waarborgen. Dat onderwijs daartoe de sleutel is, staat als een paal boven water.

In plaats van zich te laten verblinden door hun frustratie die onder andere leidt tot vreemdelingenhaat zal de achtergebleven groep zich moeten realiseren dat ze zelf hun houding moeten veranderen om te voorkomen dat ze overbodig wordt.

En zij die dat niet kunnen moeten beseffen dat Nederland dan nog een van de beste landen blijft om in te vertoeven.

Josephine Bersee is sociaal geograaf, woonachtig in Hongkong.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.